Chanzo cha picha, Getty Images
Msongo wa mawazo unaweza kuharibu afya yako. Husababisha maumivu ya kichwa, maumivu ya tumbo, na kukosa usingizi, na pia unaweza kubadilisha tabia yako ya kula.
Msongo wa mawazo ni nini haswa?
Profesa Rajita Sinha, mwanasaikolojia wa kimatibabu na mkurugenzi mwanzilishi wa Kituo cha Kitaaluma cha Mfadhaiko cha Chuo Kikuu cha Yale nchini Marekani, anasema: “Mfadhaiko kwa kweli ni itikio la mwili na akili yako kwa hali ngumu na yenye kutatanisha, ambayo unaweza kuhisi wakati huna uwezo wa kufanya lolote.
Matukio yanayotokea karibu nawe, wasiwasi unaoendelea akilini mwako, na hata mabadiliko ya kimwili kama vile njaa kali au kiu yanaweza kuamrisha sehemu ndogo sana ya ubongo inayojulikana kama hypothalamus.
Wakati hili linatokea, ubongo huchochea majibu kwa neva ambayo husambaza ujumbe huo mwili mzima.
Sinha anasema “mfumo huu wa kichocheo” huathiri kila seli katika miili yetu, huamsha homoni kama vile adrenaline na cortisol kuongeza kiwango cha mapigo ya moyo na shinikizo la damu.
Msongo wa mawazo wa muda mfupi wakati mwingine unaweza kuwa wa manufaa, na kukupa motisha ya kuepuka hatari au kukamilisha kazi chini ya shinikizo. Hata hivyo, baada ya muda msongo wa kudumu unaweza kuwa na madhara.
Watu wanaopatwa na mfadhaiko wa kudumu – ambao unaweza kusababishwa na shinikizo zinazoendelea kutoka kwa mahusiano, kazi, au matatizo ya kifedha – wanaweza kuteseka kutokana na huzuni, matatizo ya usingizi, na kuongeza uzani.
Chanzo cha picha, Getty Images
Kwa nini msongo wa mawazo unaathiri hamu yetu ya kula?
Msongo wa mawazo unaweza ama kuzidisha njaa au kuondoa kabisa.
Dkt. Metho Storoni, daktari wa magonjwa ya mfumo wa neva, ophthalmologist, na mwandishi wa “Stress-Proof” na “Hyper-Effichent,” anasema: “Nakumbuka nilipokuwa nikisomea mitihani yangu, nilihisi kichefuchefu.”
Anaongeza: “Sasa tunajua, bila shaka, kwamba moja ya sababu zinazoweza kuelezea hili ni kuwepo kwa njia ya moja kwa moja kati ya mfumo wako wa usagaji chakula – tumbo lako na utumbo – na ubongo wako.”
Msongo unaweza kuzuia shughuli za ujasiri wa vagus, ambayo hutoka kwenye shina la ubongo hadi kwenye tumbo.
Neva hii hupeleka ishara kati ya ubongo na matumbo, ikiambia ubongo jinsi tumbo lilivyojaa na kile ambacho mwili unahitaji kuleta nguvu mwilini.
Kwa hiyo, kasoro hii husababisha kukandamizwa kwa hamu ya kula kwa baadhi ya watu, anasema Dk Storoni.
Anaongeza: “Lakini, kwa upande mwingine, tunajua pia kwamba kwa sasa uko chini ya dhiki kali, ubongo wako unahitaji sukari.”
Anafafanua kuwa hii inawasukuma baadhi ya watu “kutafuta kitu cha kuongeza nguvu zao,” katika maandalizi bila kufahamu kinachojiri.
Jinsi msongo sugu wa mawazo unavyoathiri hamu yako ya kula
Chanzo cha picha, Getty Images
Madhara ya msongo wa kudumu yanaweza kuenea zaidi ya kichefuchefu cha muda mfupi au tamaa ya sukari.
Mwili wako unapokuwa na mfadhaiko, mtiririko wa damu hujaa sukari, ambayo kwa muda hutengeneza insulini – homoni inayodhibiti viwango vya glukosi – kutokuwa na ufanisi, anaelezea Profesa Rajita Sinha.
Hii husababisha sukari kubaki kwenye mfumo wa damu badala ya kutumika kama chanzo cha nguvu mwilini, na kusababisha viwango vya juu vya sukari ya damu.
Hali hii huwaweka watu walio na msongo wa mawazo katika hatari ya kupata sukari nyingi kwenye damu na upinzani wa insulini baada ya muda, jambo ambalo linaweza kusababisha kuongezeka kwa uzani au magonjwa kama vile kisukari.
Kwa upande mwingine, kuongezeka kwa uzani kunaweza kufanya mwili uwe rahisi zaidi kwa mabadiliko katika hamu ya kula; watu walio na mafuta mengi mwilini wana uwezekano mkubwa wa kukabiliana na insulini. Hii ina maana kwamba wanapopata msongo wa mawazo, akili zao hutamani sukari zaidi.
Profesa Sinha anasema: “Tunauita mzunguko wa lishe unaoendelea, kumaanisha kwamba kitu kimoja kinasababisha kingine. Ni mzunguko mbaya ambao ni vigumu kuuvunja, kwa sababu hatimaye tunakwama ndani yake.”
Je, msongo wa mawazo unaweza kuondoa hamu ya kula?
Dk. Storoni anadokeza kwamba kuwa na mipango ya mapema ya kudhibiti msongo ni mojawapo ya njia bora za kuepuka kula kupita kiasi wakati wa shughuli nyingi.
Na usisahau jambo la msingi, kulala ni muhimu.
Anasema: “Ninapendekeza… kuzingatia usingizi kama jambo kuu, kwa sababu usingizi huweka upya sehemu tatu za viungo vinavyohusika katika kukabiliana na mfadhaiko.”
Usingizi husaidia kusawazisha sehemu ndogo ya ubongo inayojulikana kama hypothalamus, pamoja na tezi ya pituitari na adrenali, na kusimamisha uzalishwaji wa homoni za mafadhaiko.
Anaongeza: “Ikiwa huna usingizi, matamanio na mahitaji yote ya vyakula vya sukari huongezeka maradufu, kwa sababu kukosa usingizi hufanya ubongo wako uhitaji nguvu zaidi.”
Mazoezi yanaweza pia kuboresha uwezo wako wa kuhama kutoka hali ya mfadhaiko hadi hali ya kustarehe, na kuimarisha utendakazi wa ubongo, alisema.
Ikiwa unakabiliwa na kipindi cha dhiki kubwa, kuzingatia misingi hii inaweza kukusaidia kukabiliana na kula chini ya dhiki.
Dk. Storoni anasisitiza: “Fanya mambo yote ambayo yanaweka kiwango chako cha afya kuwa cha kawaida kabisa.”
Je, ni vyakula gani ninavyopaswa kuepuka wakati wa msongo wa mawazo?
Profesa Sinha anasema kwamba mojawapo ya njia rahisi zaidi za kuepuka utumiaji wa sukari kupita kiasi unaposisitizwa ni kuepuka kununua vyakula vilivyokwisha tengenezwa na vilivyowekwa tayari.
Anasema: “Ni hatua bora. achana na vyakula hivyo, kwa sababu utashawishiwa kuvila na hiyo itakuwa hatua mbaya .”
Anaongeza: “Upande mwingine ni kufikiria kula milo midogo midogo yenye afya mara kwa mara kwa siku nzima, kwani hii inaweza kupunguza njaa na matamanio ya chakula.”
Pia ni muhimu kuepuka vyakula vinavyosababisha kuongezeka kwa kasi kwa sukari ya damu; vyakula vyenye wanga nyingi kama vile pizza na chipsi zenye sukari.
Vyakula vyenye protini nyingi, kama vile nyama, kunde, na samaki, au wanga wenye afya kama vile dengu na shayiri ya nafaka nzima ni mbadala mzuri.
Jambo lingine la kuzingatia ni kupunguza unywaji wa pombe, jambo ambalo watu wengi hukimbilia kwa matumaini ya kupunguza msongo wa mawazo.
Dkt. Storoni anashauri hivi: “Ikiwa wewe ni mtu ambaye hugeukia kileo unapofadhaika, kupunguza unywaji huo wakati wa mfadhaiko ni hatua nzuri ya kuchukua.”
Chanzo cha picha, Getty Images
Kwa kuzingatia mtandao wako wa kijamii unaweza pia kukusaidia kudumisha usawa wako na kulinda mlo wako kutokana na madhara ya msongo wa mawazo.
Profesa Sinha anahitimisha: “Jumii zimebuni njia za ajabu za kuzuia mtu kula kupitia kiasi kutokana na mfadhaiko kwa kupitia kula pamoja, au nyakati nyingine kupika pamoja.”
Anaongeza: “Nadhani kuna haja ya kujenga misingi ya uhusinao wetu na chakula ili kubaini laini nyembamba iliopo kati ya kula chakula na msongo wa mawazo.