Chanzo cha picha, Bunge TANZANIA
Rais Samia Suluhu Hassan ametangaza rasmi kuunda Tume Huru ya Uchunguzi kuchunguza matukio ya uvunjifu wa amani yaliyotokea nchini Tanzania wakati na baada ya uchaguzi wa Oktoba 29, 2025.
Tume hiyo itaongozwa na Jaji Mkuu Mstaafu wa Mahakama ya Tanzania, Mohamed Othman Chande na itakuwa na wajumbe wengine 7.
Wajumbe hao ni Profesa Ibrahim Juma, Jaji Mkuu Mstaafu wa Mahakama ya Tanzania, Balozi Ombeni Sefue, ambaye ni Mwanadiplomasia na Katibu Mkuu Kiongozi Mstaafu, Mwanadiplomasia na Balozi Radhia Msuya, Luteni Jenerali Paul Meela ambaye ni Mwanadiplomasia na Balozi mstaafu, Said Mwema (Mkuu wa Jeshi la Polisi Mstaafu, Balozi David Kapya, Mwanadiplomasia na Balozi mstaafu na Dkt Stergomena Tax, aliyewahi kuwa Waziri wa Ulinzi, na pia aliwahi kuwa Katibu Mkuu Mtendaji wa Jumuiya ya Maendeleo Kusini mwa Afrika (SADC).
Jaji Mstaafu Othman Chande ni mzoefu wa Tume za Uchunguzi. Mwaka 2021 aliteuliwa na Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa (UN), Antonio Guterres kuongoza jopo la kuchunguza sakata la kifo cha aliyewahi kuwa Katibu Mkuu wa UN, Dag Hammarskjold.
Mwaka 2023 aliteuliwa na Rais Samia kuongoza TUME ya kuangalia namna ya kuboresha Taasisi za haki jinai.
Rais Samia ameunda Tume hiyo kwa Mamlaka aliyonpewa na kifungu cha 3 cha Sheria ya Tume za Uchunguzi, Sura ya 32.
Hata hiyo taarifa iliyotolewa leo Novemba 18, 2025 na Katibu Mkuu Kiongozi, Balozi Moses Kusiluka haijaweka wazi lini Tume hiyo inaanza kazi, hadidu rejea, wala muda wa Tume hiyo kumaliza kazi.
Nchi hiyo ilikumbwa na ghasia za maandamano ya siku tatu kuanzia Oktoba 29, 2025, siku ya uchaguzi, yaliyosababisha vifo vya watu kadhaa na uharibifu wa mali za umma na binafsi.
Maandamano hayo ya kutaka mabadiliko mbalimbali ikiwemo mifumo ya uchaguzi na usimamizi wa haki, yameelezwa kuwa miongoni mwa machafuko makubwa zaidi nchini humo katika miongo ya karibuni.
Zaidi ya vijana 600 walikamatwa na kufunguliwa makosa yakiwemo ya uhaini. Hata hivyo wakati wa kulifungua Bunge la 13 la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, wiki iliyopita Rais Samia alitangaza msamaha kwa vijana hao akisema kuwa vijana hao wengine walifuata mkumbo hivyo waachiwe kwa utaratibu na kurejeshwa kwa familia zao.
Rais Samia awali alionyesha kuhuzunishwa na kilichotokea wakati wa maandamano hayo na wakati akiwaapisha mawaziri huko Dodoma Novemba 18, 2025 alisema kilichotokea kimeleta doa kwa taifa hilo kimataifa.
“Rasilimali zetu ni chache, mara nyingi tunategema kupata kutoka nje, mikopo kutoka kwa taasisi mbalimbali, za kimataifa , mabenki ya kimataifa, lakini yaliyotokea nchini kwetu, yametutia doa kidogo, kwa hiyo huend ayakatupunguzia sifa ya kupata hiyo mikopo kwa urahisi kama tulivyopata muhula wa kwanza wa awamu hii (ya sita)”, alisema.
Maandamano ya mwaka huu Tanzania yanaelezwa ni makubwa kuliko yale ya Zanzibar ya Januari 2001, ambapo watu kadhaa waliuawa wakati wafuasi wa Chama cha Wananchi (CUF) walipopinga matokeo ya Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2000 moja ya nyakati zilizotikisa historia ya kisiasa ya Tanzania.