Mpendaga Karla, akiwa amelala kitandani, anajikuta amepooza bila uwezo wa kusogea au kuomba msaada, ingawa yuko macho.
Kitu fulani ndani yake kinachukua udhibiti katika hali inayohisiwa kama ndoto na uhalisia kwa wakati mmoja. Anapofanikiwa hatimaye kujinasua katika hali hiyo, Karla hujikuta amechoka, mwenye wasiwasi na aliyeudhika.
Mjasiriamali huyu wa miaka 40, mkazi wa mji mkuu wa Gabon, Libreville, anaelewa hali hili vyema sana.
“Kwetu sisi, hizi ni shambulio za kichawi, si kingine,” anasema Karla. “Hutokea mtu anapokushambulia katika ulimwengu wa kiroho. Siyo jambo la kubeza. Iliponitokea, sikuweza hata kusogea, ingawa nilikuwa na fahamu hata nikiwa usingizini. Ni kama jinamizi ambapo ninakimbizwa au kushambuliwa.”
Karla anaelezea kupooza usingizini, hali ambayo wataalamu wa afya ya akili wanakadiria huwapata angalau asilimia 30 ya watu duniani. Wengine asilimia 70 wamewahi kuiona kwenye filamu: wahusika wakinasa ndani ya ndoto za kutisha bila uwezo wa kujilinda au kuamka.
Tafsiri za kitamaduni
Barani Afrika, kama ilivyo sehemu nyingi duniani, watu wengi huitafsiri kupooza usingizini kama tukio la kiroho au uchawi. Karla mwanzoni alitumia hirizi na dawa za jadi kabla ya kugeukia sala kama tiba yake.
“Kila siku ninaomba kabla ya kulala ili nisikamatwe tena na wachawi nikiwa usingizini. Inafanya kazi,” anaiambia TRT Afrika. “Ninaomba kwa sababu sitaki nife mikononi mwa mchawi anayenishambulia kwenye ndoto.”
Mtaalamu wa saikolojia kutoka Benin, Kouassi Comlan, ambaye amewatibu wanandoa wengi wanaokumbwa na hali hii, huunganisha mbinu za kisayansi na uelewa wa kitamaduni ili kuwasaidia wagonjwa wake.
“Kupooza usingizini ni ‘parasomnia’ inayotokana na kutengana kwa muda kati ya uamsho wa ubongo na hali ya misuli kushindwa kufanya kazi inayotokea usingizini,” anaeleza Dkt Comlan.
“Katika hatua hii ya ndoto, ubongo huzima mfumo wa kusogeza misuli ili kuzuia mtu kutekeleza ndoto yake kimatendo. Hali hii inapodumu hata ubongo unapoamka, mtu hupata hisia za kupooza kwa muda, mara nyingi zikiwa na maono au hisia zisizo halisi.”
Uelewa wa kitamaduni wa Dkt Comlan humsaidia kuelewa namna wagonjwa wake wanavyolichukulia jambo hili, akitumia mtazamo jumuishi katika tiba.
“Kama mwanasaikolojia niliyejitahini katika mbinu za kibinadamu na saikolojia chanya, naamini ni muhimu kuliona tatizo hili kwa mtazamo mpana unaojumuisha kipengele cha kifizikia, kiutamaduni, kiroho na maana yake kwa mtu binafsi.”
Hisia za mwili