Dar es Salaam. Katika muktadha wa mabadiliko ya kasi ya dunia ya leo, nafasi ya mwalimu katika jamii haijawahi kuwa muhimu zaidi kama ilivyo sasa.
Wakati nyanja za teknolojia, uchumi, na kijamii zikibadilika kwa kasi ya ajabu, kuna haja ya dharura kwa walimu kujitambua, kuamka na kujiendeleza kielimu na kimaendeleo ili kukidhi mahitaji ya elimu ya sasa.
Mabadiliko ya mitalaa, ujio wa teknolojia katika madarasa, pamoja na changamoto zinazowakabili watoto na vijana wa kizazi hiki, vimeweka mzigo mkubwa kwa walimu kuwa si tu watoa maarifa bali pia kuwa walezi wa fikra, wabunifu, na viongozi wa mabadiliko.
Ukweli ni kwamba, watoto wa leo si sawa na wa miaka 20 iliyopita. Wamezaliwa katika mazingira yenye teknolojia, mitandao ya kijamii, na mtiririko wa habari wa kila aina.
Ili kuweza kuwasiliana nao kwa ufanisi na kuwasaidia kuelewa dunia wanayoishi, mwalimu naye hana budi kubadilika na kuwa mtafutaji wa maarifa kila siku.
Mwalimu wa leo anapaswa kuwa na uwezo wa kufundisha, kuelekeza, kushirikisha na hata kuhamasisha wanafunzi kwa kutumia mbinu shirikishi na za kisasa.
Hatufundishi tena kwa kutegemea madaftari na vitabu vya zamani pekee, bali tunahitaji kutumia zana za kidijitali, mbinu za kisasa za kufundisha, pamoja na kuelewa mahitaji ya kisaikolojia na kijamii ya mwanafunzi wa karne ya 21.
Umuhimu wa kujiongezea maarifa
Kujifunza si kazi ya mwanafunzi pekee; mwalimu naye ni mwanafunzi wa maisha. Kujiongezea maarifa ni sehemu ya taaluma ya ualimu.
Walimu wanahitaji kuhudhuria warsha, kusoma vitabu vipya, kufuatilia mabadiliko ya mitalaa, na kujifunza matumizi ya teknolojia kwenye elimu kama sayansi ya kompyuta, projekta, Akil Unde na hata mifumo ya kujifunza kidijitali (e-learning).
Kwa mfano, mabadiliko yaliyofanyika katika mfumo wa elimu Tanzania kupitia mtalaa mpya wa mwaka 2023 yanasisitiza ujuzi kuliko maarifa tu.
Hii ina maana kuwa walimu hawapaswi tu kufundisha kwa kutoa taarifa, bali wanapaswa kusaidia wanafunzi kujifunza jinsi ya kufikiri, kuchambua, kutatua matatizo, na kuwa wabunifu.
Ni walimu walioboreshwa kitaaluma pekee ndio watakaoweza kukabiliana na matakwa haya mapya. Bila kujiendeleza, mwalimu atabaki kuwa kikwazo badala ya kuwa daraja la mafanikio ya mwanafunzi.
Karne ya 21 imekuja na changamoto nyingi. Masuala ya afya ya akili kwa vijana, uraibu wa mitandao ya kijamii, mmomonyoko wa maadili, ukosefu wa mwelekeo wa maisha, pamoja na changamoto za kiuchumi ni mambo yanayowagusa wanafunzi wetu kila siku.
Katika mazingira haya, mwalimu anahitajika kuwa zaidi ya mtu anayefundisha somo. Anapaswa kuwa mlezi, mshauri, na kiongozi wa mabadiliko chanya.
Hili linawezekana tu ikiwa mwalimu atajiongezea uelewa mpana wa masuala ya kijamii, kiuchumi, na kiteknolojia. Hatupaswi kuwa walimu wa somo tu, bali walimu wa maisha.
Mwalimu wa leo anapaswa kuwa na uwezo wa kufundisha, kuelekeza, kushirikisha na hata kuhamasisha wanafunzi kwa kutumia mbinu shirikishi na za kisasa.
Siyo mwisho wa kujifunza
Kwa bahati mbaya, baadhi ya walimu wanachukulia kupata shahada au cheti cha ualimu kama mwisho wa safari ya kujifunza. Huu ni mtazamo potofu na hatari. Elimu ni bahari isiyo na mwisho, na mwalimu, kwa nafasi yake ya kipekee, anapaswa kuwa mfano wa kujifunza daima.
Mwalimu anayesoma magazeti ya kielimu, anayehudhuria makongamano ya kitaaluma, anayejifunza mbinu mpya za ufundishaji, na anayeshirikiana na walimu wenzake kubadilishana uzoefu, ndiye anayeweza kusaidia Taifa letu kuzalisha kizazi bora.
Kwa muda mrefu, hadhi ya mwalimu imekuwa ikishuka kutokana na sababu mbalimbali, ikiwemo hali duni ya maisha, lakini pia kutojiendeleza kielimu.
Mwalimu anayefuatilia kwa karibu mabadiliko ya dunia, anayejiendeleza kitaaluma, na anayekuwa na weledi mkubwa, ataheshimiwa na jamii hata kabla ya kupewa heshima na mfumo rasmi.
Ni kwa njia ya kujifunza kila siku ndipo mwalimu ataweza kuwa na uthubutu wa kutoa mchango katika mijadala ya kitaifa kuhusu elimu, kusaidia sera bora kutungwa, na hata kushiriki katika uongozi wa taasisi mbalimbali.
Tegemeo la taifa la kesho
Tanzania tunapopiga hatua kuelekea kwenye uchumi wa kati na wa kisasa, tunahitaji walimu wa aina mpya; walimu wanaoweza kufikiri kwa mapana, wanaojifunza daima, na wanaoweza kusaidia wanafunzi kuwa wabunifu, wajasiriamali, na raia wema.
Mwalimu wa leo hana budi kuwa na ufahamu mpana kuhusu teknolojia, mazingira, biashara, na uongozi. Bila hayo, hatutawakuza vijana wenye uwezo wa kukabiliana na ushindani wa kimataifa. Msingi wa taifa lolote uko kwenye ubora wa elimu, na msingi wa elimu uko mikononi mwa mwalimu.
Ni wakati wa walimu wa Tanzania kuamka kutoka usingizi wa kutojifunza. Ualimu si kazi ya kurudia yaliyoandikwa vitabuni miaka mingi iliyopita.
Ni taaluma hai inayohitaji bidii, shauku ya kujifunza, na uwezo wa kuhimili mabadiliko ya dunia.
Tuamke, tujielimishe, tuwe mfano wa kujifunza daima, na tuwasaidie watoto wetu kukabiliana na changamoto za karne ya 21 kwa maarifa, hekima, na weledi.
Katika dunia ya leo inayobadilika kwa kasi kubwa kutokana na maendeleo ya sayansi, teknolojia na utandawazi, mwalimu asiyejiendeleza kitaaluma anakuwa mzigo badala ya kuwa mwanga kwa wanafunzi.
Walimu wanapaswa kutambua kuwa wanafundisha kizazi kinachoishi katika ulimwengu wa kidijitali, ambapo taarifa zinapatikana kwa urahisi mkubwa kuliko wakati wowote ule. Hivyo basi, jukumu la mwalimu halipaswi kuwa tu mtoa taarifa, bali mlezi wa fikra, mwelekezi wa maadili, na mwezeshaji wa uwezo wa mwanafunzi kufikiri kwa kina na kujitegemea.
Mwalimu anayejifunza, huongeza ubora wa ufundishaji wake, huongeza kujiamini, na hujenga heshima kwa taaluma yake na kwa jamii inayomhudumia.
Aidha, walimu wana jukumu kubwa la kuandaa wanafunzi si kwa mitihani pekee, bali kwa maisha halisi. Hili linawezekana tu pale mwalimu anapokuwa tayari kubadili mbinu za ufundishaji, kukubali ubunifu, na kuwahimiza wanafunzi kuuliza maswali, kutatua matatizo, na kutumia maarifa yao kwa vitendo. Bila mabadiliko haya, elimu itabaki kuwa ya kukariri badala ya kuwa chombo cha ukombozi.
Kwa hiyo, kuamka kwa walimu wa Tanzania si hiari bali ni wajibu. Ni jukumu la kizalendo na la kitaaluma kuhakikisha elimu inakuwa na thamani kwa kizazi cha sasa na kijacho. Mwalimu anayejifunza daima ndiye msingi wa taifa linalojifunza, linalobuni na linalopiga hatua mbele.