Iran na Marekani zinaanza mazungumzo nchini Oman mnamo Februari 6 ambapo Tehran inataka kupunguza asilimia kidogo kwa mpango wake wa nyuklia, huku Washington ikiacha wazi tishio la hatua za kijeshi iwapo mazungumzo hayo yatashindwa.
Imechapishwa: Imehaririwa:
Dakika 4 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
Mazungumzo haya yanayoongozwa na mjumbe wa rais wa Marekani kwa Mashariki ya Kati, Steve Witkoff, na waziri wa mambo ya nje wa Iran, Abbas Araghchi, ni ya kwanza tangu Marekani ishambulie maeneo ya nyuklia ya Iran mnamo mwezi Juni, wakati wa “vita vya siku 12” vilivyosababishwa na shambulio la Israel dhidi ya Iran. Mazungumzo hayo yanakuja baada ya ukandamizaji mkali wa utawala wa Iran dhidi ya harakati zilizoenea za maandamano zilizoanza mapema mwezi Januari, ambao uligharimu maisha ya maelfu ya watu, na baada ya mfululizo wa vita vya maneno kati ya Washington na Tehran.
Kwa upande mmoja, kuna Jamhuri ya Kiislamu iliyodhoofishwa na mfululizo wa vikwazo: mabomu ya Israel na Marekani kwenye vituo vya nyuklia vya Iran mwezi Juni mwaka uliyopita, kuanguka kwa utawala mshirika wa Bashar Al Assad nchini Syria, na kuanguka kwa kijeshi kwa Hezbollah nchini Lebanon. Ikiwa imedhoofika katika eneo hilo, Iran inakabiliwa na upinzani wa ndani, ambao imejibu kwa ukandamizaji usio wa kawaida.
Kwa upande mwingine, kuna Marekani chini ya Donald Trump, ambayo imekusanya uwepo wa kijeshi wa kuvutia katika eneo hilo. Nchi hiyo inatoa shinikizo kubwa kwa kutoa madai makubwa. Marekani inataka Iran isitishe kurutubisha uranium katika ardhi yake na kwamba akiba yake ya chuma kilichosindikwa tayari ihamishwe kutoka mipaka ya Iran—jambo ambalo Tehran inakataa kuzingatia. Washington pia inataka kupitia mpango wa makombora ya balestiki wa Iran. Kwa maneno mengine, kupunguza uzalishaji na masafa ya makombora yake. Vyanzo vya juu vya Iran vimeliambia shirika la habari la Reuters kwamba bila shaka hili ndilo suala nyeti zaidi kwa maafisa wa serikali hadi sasa.
Lakini utawala wa Marekani pia unataka kujadili makundi yanayoungwa mkono na Iran—Hezbollah, Houthi, na wanamgambo wa Iraq—na usaidizi ambao Tehran inaendelea kuwapa.
Hatimaye, kuna suala la haki za binadamu, au kama Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani Marco Rubio anavyosema, “jinsi Wairan wanavyowatendea watu wao wenyewe.” Hili pia linatarajiwa kuwa kwenye ajenda ya mazungumzo kwa sababu, kama Rubio anavyosisitiza, ili mazungumzo haya yatoe matokeo yanayoonekana, lazima yajumuishe mada hizi zote, anaripoti mwandishi wetu huko Marekani, Vincent Souriau.
Hofu za kikanda kuhusu shambulio la Marekani na kulipiza kisasi kwa Iran
Kwa upande wake, Tehran inataka tu kuzungumzia mpango wake wa nyuklia, ambao, katika eneo hilo, unachochea hofu ya shambulio la Marekani, kama vile matukio ya kulipiza kisasi kwa Iran dhidi ya kambi za kijeshi za Marekani au kuelekea Israel.
“Hali katika Jamhuri ya Kiislamu haijawahi kutokea. Ni utawala uliofanya uhalifu dhidi ya binadamu mwanzoni mwa mwezi wa Januari. Ni aina ya kujitoa maisha kisiasa, na kwa hivyo wataweza kuchukua hatua za kipekee ikiwa viongozi wa kijeshi na kisiasa wa Jamhuri ya Kiislamu wanaamini kwamba uhai wake uko hatarini na kwamba utawala huo unatishiwa kwa muda mfupi,” anaeleza mtafiti Clément Therme, mtaalamu wa masuala ya Iran.
“Kwa hivyo, matumizi yasiyo ya kawaida ya nguvu dhidi ya maandamano ya amani yanaonyesha kwamba tishio la kuongezeka kwa kijeshi kikanda linaweza kutekelezwa. Kwa hivyo wasiwasi wa nchi katika eneo hilo na uhamasishaji wa jumla wa kupanga muundo wa mazungumzo na kuepuka matarajio haya kwa muda mfupi,” anabainisha.
Wairan huko Tehran na watu wanaoishi nje ya nchi wanafikiria nini kuhusu mazungumzo
Wairan huko Tehran wanayaonaje mazungumzo haya? Kwa Majid, kijana wa Iran aliyehojiwa katika mitaa ya mji mkuu, anasema: “baada ya yaliyotokea na watu wote waliopoteza maisha yao, ni kana kwamba tunaipa serikali uhalali na kuwageuzia migongo wale wote walioandamana kutetea haki zao,” ameiambia RFI. “Katika hali ya sasa, hakuna kitu ila huzuni na maumivu. Hata kama mazungumzo yatatoa matokeo chanya, si sawa kwangu.”
Natumai hali yangu itaimarika na haitazidi kuwa mbaya…
Miongoni mwa Wairan wanaoishi nje ya nchi, baadhi hawatarajii mengi kutoka kwa mazungumzo kati ya Washington na Tehran. Na hakika sio mwisho wa utawala wa Kiislamu. Roozbeh Farahanipour ni mmoja wa upinzani wa kizalendo na wa kidini huko Los Angeles, Marekani. Kwake, Rais wa Marekani Donald Trump hakuwahi kuwa “mwokozi” wa raia wa Iran.
“Tangu mwanzo, niliwaambia watu wasimsubiri Superman. Yupo Hollywood tu, si katika uhalisia. Hakuna atakayekuja na kuwaokoa; lazima muamini katika nguvu zenu wenyewe. Hilo ndilo linaloweza kubadilisha hatima yenu. Kwa ukandamizaji, kila mtu alifikiri kwamba Trump na Marekani walikuwa na mpango wa kuwasaidia watu wetu. Lakini watu waligundua kwamba Rais Trump alikuwa akitafuta makubaliano ya nyuklia.”
“Kazi ya Donald Trump si kuokoa maisha ya Wairan, bali kulinda maslahi ya Wamarekani. Kwa hivyo, unapokuwa na mazungumzo, na watu hawapo mezani, hakuna anayeweza kuwatetea”, anasema Roozbeh Farahanipour, Muiran anayeishi Los Angeles.