- Kyanguli Secondary School 2001 ndiyo janga mbaya zaidi la moto shuleni Kenya, likiua wanafunzi 67
- Mioto ya shule imeendelea kuripotiwa kutokana na msongamano, miundombinu dhaifu na visa vya uchomaji makusudi
- Utumishi Girls Academy 2026 imeripoti vifo 16, ikiendeleza mjadala mzito wa usalama wa mabweni nchini
Kenya ina historia ndefu ya matukio ya moto shuleni, hasa katika shule za bweni ambako wanafunzi hulala katika mabweni yenye mikusanyiko mikubwa.
Kwa miaka mingi, matukio haya yameendelea kuibua wasiwasi mkubwa kuhusu usalama wa miundombinu ya shule, utekelezaji wa kanuni za moto, na hali ya ustawi wa wanafunzi.
Wataalamu wa elimu na usalama wamekuwa wakionya kuwa changamoto kama msongamano wa mabweni, milango michache ya dharura, madirisha yenye vyuma, na ukosefu wa vifaa vya kuzimia moto huchangia ongezeko la madhara pindi moto unapozuka.
Aidha, baadhi ya visa vimehusishwa na migogoro ya wanafunzi na hata uchomaji wa makusudi.
Kyanguli 2001: Moto Mbaya Zaidi Katika Historia (Vifo 67)
Mwaka 2001, Kyanguli Secondary School, Machakos County, ilikumbwa na tukio baya zaidi la moto shuleni Kenya. Moto huo uliua wanafunzi 67 wa kiume.
Uchunguzi ulithibitisha kuwa tukio hilo lilitokana na uchomaji wa makusudi (arson) kufuatia vurugu za wanafunzi.
Tukio hilo lilibadilisha kabisa mjadala wa usalama wa shule nchini, likiibua wito wa kuimarisha uangalizi wa mabweni na huduma za ushauri nasaha.
Asumbi Girls: Janga la Awali (Vifo 8)
Katika Asumbi Girls Secondary School, moto wa bweni uliosababisha vifo vya wanafunzi 8 uliibua tena mjadala kuhusu usalama wa mabweni hasa kwa wasichana.
Tukio hilo lilionyesha wazi changamoto za miundombinu duni ya dharura na uwezo mdogo wa wanafunzi kuokolewa wakati wa moto.
Moi Girls 2017: Hofu Yarejea Nairobi (Vifo 10)
Mwaka 2017, Moi Girls High School, Nairobi, ilikumbwa na moto ulioua wanafunzi 10.
Uchunguzi baadaye ulibaini kuwa moto huo ulichochewa na mwanafunzi, jambo lililozua mjadala kuhusu afya ya akili, shinikizo la shule, na nidhamu. Tukio hilo lilionyesha kuwa baadhi ya mioto ya shule haitokani tu na ajali bali pia migogoro ya ndani ya wanafunzi.
Endarasha 2024: Maafa Makubwa Nyeri (Vifo 21)
Mwaka 2024, Hillside Endarasha Academy, Nyeri, ilishuhudia moto mkubwa uliosababisha vifo vya wanafunzi 21.
Moto huo ulitokea usiku katika bweni lililokuwa na wanafunzi wengi, na ripoti za awali zilieleza uwezekano wa msongamano na mapungufu ya usalama kama sababu zilizochangia kuenea kwa moto huo kwa haraka.
Embakasi 2025: Tukio Linaloendelea Kuibua Maswali
Mwaka 2025, eneo la Embakasi liliripoti tukio la moto katika mazingira ya shule lililozua taharuki kubwa.
Ingawa taarifa za mwisho kuhusu idadi ya vifo hazikuthibitishwa kikamilifu katika baadhi ya ripoti, tukio hilo liliongeza shinikizo kwa mamlaka kuhusu ukaguzi wa mara kwa mara wa shule za mijini, hasa miundombinu ya umeme na usalama wa majengo ya mabweni.
Utumishi Girls Academy 2026: Maafa Mapya (Vifo 16)
Mwaka 2026, Utumishi Girls Academy, Gilgil, Nakuru County, ilikumbwa na moto wa usiku uliosababisha vifo vya wanafunzi 16.
Moto huo ulienea haraka katika bweni lililokuwa na wanafunzi waliolala, huku uchunguzi ukiendelea kubaini iwapo chanzo kilikuwa hitilafu ya umeme, uzembe au uchomaji wa makusudi.
Wito wa Hatua za Haraka Zaidi
Kuanzia Kyanguli 2001 hadi Utumishi 2026, matukio ya moto shuleni Kenya yanaonyesha tatizo linalojirudia ambalo bado halijapatiwa suluhisho la kudumu.
Changamoto kuu zinazosababisha madhara makubwa ni pamoja na msongamano wa mabweni, miundombinu duni ya dharura, ukosefu wa vifaa vya usalama wa moto, na visa vya migogoro ya wanafunzi.
Kila tukio jipya limeacha taifa likiomboleza na kujiuliza iwapo hatua kali za kisera na kiusalama zitachukuliwa kuzuia maafa zaidi katika siku zijazo.
Je, unayo taarifa ya kusisimua ambayo ungependa tuichapishe? Tafadhali, wasiliana nasi kupitia news@tuko.co.ke au WhatsApp: 0732482690.
Chanzo: TUKO.co.ke