Kutoka Enzi ya Uhuru hadi Ruto: Jinsi Bajeti ya Kenya Imekuwa Ikipanda Kadri Miaka Imekuwa Ikisonga

• Bajeti ya Kenya imeongezeka kutoka takribani KSh 1.6 trilioni mwaka 2013/2014 hadi karibu KSh 4.8 trilioni mwaka 2026/2027
• Deni la taifa, miradi ya maendeleo na gharama za uendeshaji wa serikali zimechangia ongezeko kubwa la matumizi
• Sehemu kubwa ya bajeti sasa inaelekezwa katika kulipa madeni na kugharamia huduma za serikali
• Ukuaji wa bajeti unaonyesha matarajio makubwa ya maendeleo, lakini pia unaibua maswali kuhusu uendelevu wa kifedha

Bajeti ya taifa la Kenya imekuwa ikiongezeka kwa kasi katika kipindi cha zaidi ya muongo mmoja uliopita, ikiakisi ukuaji wa matumizi ya serikali, ongezeko la deni la taifa, mfumuko wa bei na mahitaji yanayoongezeka ya maendeleo.

Kuanzia kipindi cha rais wa zamani Uhuru Kenyatta hadi serikali ya sasa ya Rais William Ruto, ukubwa wa matumizi ya serikali umeongezeka kwa kiwango kikubwa.

Katika mwaka wa fedha wa 2013/2014, bajeti ya Kenya ilikuwa takribani KSh 1.6 trilioni. Wakati huo, kiwango hicho kilionekana kuwa kikubwa kwa uchumi wa taifa, huku serikali ikitekeleza miradi mikubwa ya miundombinu kama barabara, nishati na hatua za awali za ugatuzi.

Pia soma

Kampuni ya MChina yapata dili ya kuboresha JKIA baada ya kitumbua cha Adani kuingia mchanga

Enzi ya Uhuru: Ukuaji Uliochochewa na Miundombinu na Madeni

Katika kipindi cha utawala wa Uhuru Kenyatta, bajeti ya taifa iliendelea kuongezeka mwaka baada ya mwaka, ikivuka kiwango cha KSh 2 trilioni na baadaye kufikia zaidi ya KSh 3 trilioni mwanzoni mwa miaka ya 2020.

Sababu kuu zilizochangia ongezeko hilo ni pamoja na:

• Miradi mikubwa ya miundombinu kama Reli ya Kisasa (SGR).
• Kuongezeka kwa fedha zinazotengwa kwa serikali za kaunti baada ya ugatuzi.
• Kuongezeka kwa mishahara na marupurupu ya watumishi wa umma.
• Kupanda kwa gharama za kulipa madeni ya taifa.

Kufikia mwisho wa utawala wake, bajeti ya Kenya ilikuwa karibu mara mbili ya ilivyokuwa mwanzoni mwa miaka ya 2010, jambo lililoonyesha mabadiliko makubwa katika mwelekeo wa matumizi ya serikali.

Enzi ya Ruto: Matumizi Zaidi, Deni Zaidi

Rais William Ruto alipoingia madarakani mwaka 2022, mwelekeo wa ukuaji wa bajeti uliendelea. Bajeti ya kwanza kamili chini ya utawala wake ilivuka KSh 3.6 trilioni, na matumizi ya serikali yameendelea kuongezeka katika miaka iliyofuata.

Pia soma

Magazeti ya Kenya: Jinsi fujo mashuleni, madai ya kutoelewana na Waziri Ogamba yalivyomtongea Bitok

Kufikia mwaka wa fedha wa 2025/2026, bajeti ilikuwa takribani KSh 4.29 trilioni.

Katika mwaka wa fedha wa 2026/2027, Waziri wa Hazina John Mbadi aliwasilisha bajeti ya takribani KSh 4.8 trilioni (KSh 4.785 trilioni), ikiwa ndiyo bajeti kubwa zaidi kuwahi kushuhudiwa katika historia ya Kenya.

Sehemu kubwa ya matumizi hayo inaelekezwa katika kulipa madeni ya taifa, ambayo sasa yanachukua sehemu kubwa ya mapato yanayokusanywa na serikali kila mwaka.

Nini Kinachosukuma Ongezeko la Bajeti?

Sababu kuu zinazoeleza ukuaji wa bajeti ya Kenya ni:

1. Kulipa Madeni

Deni la taifa limeongezeka kwa kiasi kikubwa katika miaka ya karibuni, na hivyo kuongeza gharama za riba na marejesho ya mikopo.

2. Mfumuko wa Bei

Kupanda kwa bei za bidhaa na huduma kumeongeza gharama za utekelezaji wa miradi na huduma za serikali.

3. Ugatuzi

Mgao wa fedha kwa serikali za kaunti umeendelea kuongezeka kila mwaka ili kuimarisha utoaji wa huduma mashinani.

4. Huduma za Kijamii na Usalama

Sekta za afya, elimu na usalama zinahitaji fedha zaidi kutokana na mahitaji yanayoongezeka ya wananchi.

Pia soma

Magazeti ya Kenya: Yanayofuata kwa Gachagua baada ya korti kutupa nje kesi ya kutimuliwa serikalini

5. Matengenezo ya Miundombinu

Miradi mikubwa iliyojengwa katika miaka ya nyuma sasa inahitaji fedha za matengenezo na uendeshaji.

Maana Yake kwa Wakenya wa Kawaida

Ingawa bajeti kubwa inaweza kuwa ishara ya ukuaji wa uchumi na upanuzi wa huduma za serikali, pia huibua wasiwasi kuhusu uwezo wa taifa kugharamia matumizi hayo kwa muda mrefu.

Wataalamu wa uchumi wanaonya kuwa ikiwa mapato ya serikali hayatakua kwa kiwango kinacholingana na matumizi, serikali inaweza kulazimika kuongeza kodi au kukopa zaidi ili kufidia nakisi ya bajeti.

Kwa wananchi wa kawaida, athari huonekana kupitia sera za ushuru, gharama ya maisha, pamoja na ubora wa huduma za umma wanazopokea.

Taifa Linalokua na Majukumu Yanayoongezeka

Kutoka enzi ya Uhuru Kenyatta hadi serikali ya William Ruto, safari ya bajeti ya Kenya inaonyesha taifa linalojitahidi kusawazisha malengo ya maendeleo na uhalisia wa kifedha.

Kilicho wazi ni kwamba si bajeti pekee inayoendelea kukua; matarajio ya wananchi kuhusu huduma bora, ajira, miundombinu na ustawi wa maisha pia yanaongezeka kwa kasi hiyo hiyo.

Pia soma

Magazeti ya Kenya: Matiang’i alegeza msimamo kuhusu mgombea wa urais wa upinzani

Changamoto kubwa kwa serikali ni kuhakikisha kuwa ukuaji wa matumizi unaendana na ukuaji wa mapato na maendeleo ya uchumi wa taifa.

Je, unayo taarifa ya kusisimua ambayo ungependa tuichapishe? Tafadhali, wasiliana nasi kupitia news@tuko.co.ke au WhatsApp: 0732482690.

Chanzo: TUKO.co.ke