Waziri wa Hazina ya Kitaifa, John Mbadi, Alhamisi aliwasilisha bajeti ya Kenya ya mwaka wa fedha 2026/2027 kwa Bunge la Kitaifa, mpango wa matumizi wenye thamani ya KSh trilioni 4.8 uliobeba mapendekezo mbalimbali yanayogusa afya, elimu, ushuru na ustawi wa jamii.
Kuwasili kwa Mbadi
Waziri wa Hazina ya Kitaifa, John Mbadi, aliondoka katika Jengo la Hazina Alhamisi asubuhi akiwa amebeba mkoba wake kuelekea Bungeni kuwasilisha bajeti ya Kenya ya mwaka 2026/2027.
Aliandamana na maafisa wakuu wa serikali akiwemo Katibu Mkuu wa Hazina Chris Kiptoo na Gavana wa Benki Kuu ya Kenya, Kamau Thugge.
Msafara wake uliozungukwa na ulinzi mkali ulipitia Harambee Avenue kabla ya kuwasili bungeni.
Zaidi ya nusu ya wajumbe wa Baraza la Mawaziri walifika kumuunga mkono, akiwemo Mawaziri Aden Duale, Alice Wahome, Opiyo Wandayi, Kipchumba Murkomen na wengine walioketi katika sehemu ya wageni ya Bunge.
Dakika ya Kimya
Kabla ya kuanza kusoma bajeti, Mbadi aliliomba Bunge kusimama kwa dakika ya kimya kuenzi kumbukumbu ya aliyekuwa Waziri Mkuu, Raila Odinga.
Spika Moses Wetang’ula pia alifafanua kwamba Rais William Ruto hakuhitajika kuhudhuria usomaji wa bajeti kwani ni suala linaloshughulikiwa kikamilifu na Bunge la Kitaifa.
Ruto alikuwa nje ya nchi kwa ziara rasmi.
Maandamano Mitaani
Nje ya Bunge, kundi la waandamanaji lilipita katika maeneo ya katikati ya jiji la Nairobi (CBD) kupinga Mswada wa Fedha wa 2026.
Walitembea kutoka Jengo la Hazina ya Kitaifa hadi Bunge la Kitaifa.
Mwanaharakati maarufu wa mitaani Julius Kamau alikamatwa nje ya Bunge alipokuwa akiandamana.
Video zilizosambazwa mtandaoni zilionyesha maafisa wa polisi waliokuwa wamevalia mavazi ya kiraia wakimkamata huku watu waliokuwa karibu wakisikika wakipiga kelele.
Wakenya Waliomba Nini?
Mbadi aliliambia Bunge kwamba katika mikutano ya ushirikishwaji wa umma, Wakenya walieleza kuwa wanataka serikali ipunguze gharama ya maisha, ipunguze ushuru kwa bidhaa muhimu, ikome kutumia vibaya fedha za umma na ipambane na ufisadi.
Taswira Kuu ya Bajeti
Jumla ya bajeti hiyo ni KSh trilioni 4.8.
Serikali inatarajia kukusanya KSh trilioni 3.6 kama mapato.
Serikali za kaunti zitapokea KSh bilioni 502.
Serikali ya kitaifa imewekewa ukomo wa matumizi wa KSh trilioni 2.878, huku Bunge likitengewa KSh bilioni 50.78 na Mahakama KSh bilioni 30.4.
Fedha Zinaelekezwa Wapi?
Elimu imepata sehemu kubwa zaidi ya mgao.
Tume ya Huduma za Walimu (TSC) imetengewa KSh bilioni 422.95, hasa kwa ajili ya mishahara ya walimu.
Elimu ya msingi imetengewa KSh bilioni 134.78 huku vyuo vikuu vikitengewa KSh bilioni 160.09.
Usalama pia umepewa kipaumbele kikubwa.
Huduma ya Kitaifa ya Polisi imetengewa KSh bilioni 143.19 huku Wizara ya Ulinzi ikipokea KSh bilioni 241.36.
Sekta ya afya imetengewa KSh bilioni 177.2.
Hii inajumuisha ujenzi wa kituo cha saratani katika Kaunti ya Kisii, KSh bilioni 9.3 kwa madaktari wanaofanya mafunzo ya kazi (interns), KSh bilioni 10.9 kwa Chuo cha Mafunzo ya Tiba Kenya (KMTC) na KSh bilioni 4 za kulipa madeni ya zamani ya NHIF.
Mashine za dialysis hazitatozwa tena VAT, hatua itakayofanya matibabu ya figo kuwa nafuu zaidi.
Sekta za ubunifu zimepata KSh bilioni 8.6, ikiwemo KSh bilioni 4.3 kwa uchumi wa kidijitali, hatua inayotambua watayarishaji wa maudhui, wanamuziki, watengenezaji wa filamu na wasanii kama wachangiaji muhimu wa ajira kwa vijana.
Habari Njema kwa Mwananchi wa Kawaida
Nguo za mtumba zitakuwa nafuu zaidi.
VAT itatozwa mara moja tu wakati nguo hizo zinaingia nchini.
Baada ya hapo hakutakuwa na ushuru mwingine kwenye mauzo ya ndani, jambo linalomaanisha bei ya chini kwa wafanyabiashara na wanunuzi.
Bei ya mbolea tayari imeshuka kutoka KSh 7,000 hadi KSh 2,500 kwa mfuko mmoja, hatua iliyookoa wakulima takriban KSh bilioni 105 katika kipindi cha miaka miwili.
Wazee wa vijiji watapokea posho ya kila mwezi kwa mara ya kwanza kabisa.
Serikali imetenga KSh bilioni 3.9 kwa ajili ya mpango huo, ikitambua mchango wao katika kudumisha amani na utulivu katika ngazi ya mashinani.
Uhamishaji wa fedha kupitia M-Pesa na Airtel Money hautatozwa ushuru.
Hata hivyo, biashara zinazochakata malipo kupitia mifumo ya malipo na majukwaa ya wafanyabiashara hazitafaidika na msamaha huo.
Walimu na Madaktari Wanagenzi
Serikali itawaajiri rasmi walimu 20,000 ambao kwa sasa wako kwenye mafunzo ya kazi kuanzia Januari 2027.
Walimu wengine 24,000 walioajiriwa hivi karibuni kama walimu wa mafunzo ya kazi pia wataajiriwa kwa masharti ya kudumu kufikia Julai 2027.
Kiasi cha KSh bilioni 4.9 kimetengwa kwa ajili ya mpango huo.
Kamari na Muda wa Kuwasilisha Ushuru
Watu wanaoshinda pesa kupitia kamari, bahati nasibu au mashindano ya zawadi sasa watalipa ushuru mpya wa zuio (withholding tax) kwenye ushindi wao.
Kuhusu uwasilishaji wa marejesho ya ushuru, wale wanaowasilisha marejesho ya sifuri (nil returns) watakuwa na mwezi mmoja baada ya mwisho wa mwaka kufanya hivyo.
Wale ambao mapato yao yote yanatozwa ushuru kwenye chanzo watakuwa na miezi minne ya kuwasilisha marejesho yao.
Biashara zote zitaendelea kuwasilisha marejesho yao ifikapo Juni 30.
Miundombinu na Ebola
Serikali itaacha kukopa fedha kwa ajili ya kujenga barabara na miundombinu mingine.
Badala yake, Mfuko mpya wa Kitaifa wa Miundombinu utatumika kuziba pengo la ufadhili la KSh bilioni 650 kwa mwaka ambalo nchi inakabiliwa nalo.
Mbadi pia aliliambia Bunge kwamba serikali imeanzisha mfumo wa kitaifa wa kufuatilia Ebola ili kufuatilia na kudhibiti mlipuko wowote wa ugonjwa huo, huku kukiwa na wasiwasi wa umma kuhusu kituo kilichopangwa cha Ebola katika Kaunti ya Laikipia.
Chanzo: TUKO.co.ke