Waluhya au Abaluhya ni jamii inayotoka upande wa magharibi wa Kenya na wanajulikana sana kwa kupenda kuku, anayejulikana kama ingokho, pamoja na mchezo wa mapigano ya ng’ombe.
Kulingana na sensa ya Kenya ya mwaka 2009, idadi yao ilikuwa watu milioni 5.3. Hii inawafanya kuwa jamii ya pili kwa ukubwa nchini Kenya.
Source: UGC
Utamaduni wa Waluhya unafanana sana na ule wa jamii nyingi za Kibantu katika Afrika Mashariki. Mtoto anapozaliwa, huchukuliwa kuwa baraka kutoka kwa mababu. Kwa sababu hiyo, kumpa mtoto jina ni uamuzi muhimu sana.
Katika eneo la Waluhya, wazazi ndio wanaowapa watoto majina. Waluhya hutegemea utamaduni wao wa muda mrefu katika kuchagua majina ya watoto wao. Jina la Kiluhya hupewa mtoto likiwa na maana ya kina nyuma yake.
Katika makala hii tutaangalia majina mbalimbali ya Kiluhya na maana zake.
Majina ya Kiluhya na Maana Zake
Maana ya majina ya Kiluhya inaweza kutegemea mambo mengi, kwa mfano hali ya hewa na hali ambayo jamii inapitia wakati huo. Waluhya huwapa watoto wao majina kulingana na hali ya hewa au msimu pamoja na majina ya babu na nyanya zao.
Source: UGC
Watoto wa kwanza kwa kawaida hupewa majina ya babu au nyanya wa upande wa baba. Hii ina maana kwamba mtoto wa kwanza wa kike hupewa jina la bibi wa upande wa baba ambaye kwa kawaida huitwa Guku au Kukhu. Vivyo hivyo, mtoto wa kwanza wa kiume hupewa jina la babu wa upande wa baba ambaye hujulikana kama Guga au Kuka.
Pia kuna nyakati ambapo watoto hupewa majina kulingana na misimu kama vile mvua, ukame au msimu wa kupanda mazao. Watoto wanaofuata katika familia hupewa majina ya wazee wa familia au mababu zao.
Hapa chini kuna orodha ya majina ya Kiluhya katika makundi mawili: majina ya wasichana na majina ya wavulana.
Majina ya Wasichana wa Kiluhya
Kuna majina mengi ya wasichana wa Kiluhya, lakini tutaangalia baadhi yenye maana zilizo wazi.
1. Naliaka
Hili ni mojawapo ya majina maarufu zaidi katika jamii ya Waluhya. Ikiwa umewahi kutembelea eneo la magharibi mwa Kenya, kuna uwezekano mkubwa umewahi kulisikia.
Jina Naliaka linatokana na neno la Kiluhya liliaka ambalo maana yake ni kupalilia. Ikiwa mtoto wa kike amezaliwa wakati wa msimu wa kupalilia mashamba, anaweza kuitwa Naliaka.
2. Nasimiyu
Nasimiyu ni jina la msichana wa Kiluhya lenye maana ya “aliyezaliwa wakati wa kiangazi”. Ni jina linalotolewa kwa mtoto wa kike aliyezaliwa wakati wa ukame.
Ni muhimu kufahamu kwamba katika utamaduni wa Waluhya, kiangazi na kipindi cha njaa ni mambo mawili tofauti. Kwa hivyo, majina yanayotolewa wakati wa kiangazi ni tofauti na yale yanayotolewa wakati wa njaa.
3. Nanjala
Kama tulivyotaja awali, kuna tofauti kati ya kiangazi na kipindi cha njaa. Nanjala ni jina la msichana aliyezaliwa wakati wa njaa au ukosefu wa chakula.
Hii ina maana kwamba mtoto huyo alizaliwa katika kipindi kigumu na chenye changamoto kwa jamii ya Waluhya.
4. Nafula
Hili pia ni mojawapo ya majina maarufu ya Kiluhya. Katika jamii nyingi za Kiafrika, mvua huchukuliwa kuwa baraka, na hivyo pia mtoto wa kike aliyezaliwa wakati wa mvua.
Nafula ni msichana aliyezaliwa wakati wa msimu wa mvua.
5. Nekesa
Nekesa ni msichana aliyezaliwa wakati wa mavuno. Utalisikia jina hili mara nyingi miongoni mwa Waluhya kwa sababu ni maarufu sana.
Msimu wa mavuno ni kipindi kizuri, ndiyo maana wasichana wengi hupewa jina hili.
6. Natela
Jina hili linamaanisha nuru au mwangaza. Mtoto anayeitwa Natela hupewa jina linalohusishwa na mwanga na uangavu.
7. Nabwire
Nabwire ni jina la msichana wa Kiluhya aliyezaliwa jioni.
8. Khisa
Jina hili humaanisha mtoto anayezaliwa baada ya mapacha.
Majina mengine ya wasichana wa Kiluhya ni pamoja na Ambetsa, Nekoya, Nelima, Natelo, Nasambu, Namiranda, Nakhatandi, Makinia na mengine mengi.
Majina ya Wavulana wa Kiluhya
Baadhi ya majina ya wavulana wa Kiluhya yanaweza kufanana kwa matamshi na majina ya wasichana, lakini maana zake hutofautiana.
9. Wafula
Hili ni mojawapo ya majina maarufu zaidi katika eneo la Waluhya.
Wafula ni jina la mvulana aliyezaliwa wakati wa msimu wa mvua.
10. Simiyu
Simiyu ni jina la mvulana wa Kiluhya aliyezaliwa wakati wa kiangazi.
Si jina maarufu sana kama mengine, na huenda sababu ni kwamba watu wengi hawapendi kuhusishwa na msimu wa joto na ukame.
11. Wamalwa
Hili huonekana kuwa mojawapo ya majina ya kuchekesha kwa baadhi ya Waluhya.
Maana yake ni mvulana aliyezaliwa wakati wa msimu wa kutengeneza pombe ya kienyeji.
12. Wanyonyi
Jina Wanyonyi linatokana na neno enyonyi ambalo linamaanisha magugu.
Mvulana aliyezaliwa wakati wa msimu wa kupalilia mashamba huitwa Wanyonyi.
Kwa hiyo, maana ya jina hili ni “aliyezaliwa wakati wa kupalilia.”
13. Wekesa
Wekesa humaanisha “aliyezaliwa wakati wa mavuno.”
Hii ina maana kwamba mvulana huyo alizaliwa katika msimu wa mavuno.
14. Wanjala
Wanjala ni jina la mvulana wa Kiluhya linalomaanisha aliyezaliwa wakati wa njaa.
Jina hili linatokana na neno la Kiluhya injala ambalo maana yake ni njaa.
15. Nyongesa
Huyu ni mvulana aliyezaliwa siku ya Jumamosi.
Jina hili si la kawaida sana kwa sababu watu wengi wamezoea kuwapa watoto majina kulingana na misimu badala ya siku za wiki.
16. Wasike
Hili ni jina la mvulana aliyezaliwa wakati wa uvamizi wa nzige au msimu wa nzige.
Majina mengine ya wavulana wa Kiluhya ni pamoja na Makokha, Opembe, Likalama, Musumba, Murumba, Nnalyanya, Situmo, Masinde, Lyesa, Okumu, Kiberenge na mengine mengi.
SOMA PIA: Majina halisi na ambayo hayatumiki ya mastaa maarufu wa Kenya
Kiasili, majina ya Kiluhya hayakubadilishwa. Watoto walikuwa wakipewa majina mawili ya Kiluhya kama vile Musumba Murumba.
Hata hivyo, baada ya ujio wa Wazungu, Waluhya walianza kuwapa watoto wao jina la kwanza la Kiingereza na jina la pili la kitamaduni la Kiluhya.
Ukristo pia uliathiri utoaji wa majina. Baadhi ya watoto walipewa jina la kwanza kutoka katika Biblia na jina la pili la Kiluhya, kwa mfano Joseph Nyongesa.
Pia kuna baadhi ya majina ya Kiluhya ambayo ni magumu kutamka na ambayo watu wengi huyapata ya kuchekesha, kama vile Wephukhulu. Jina hili limekuwa likitaniwa na Wakenya kwa muda mrefu kutokana na jinsi linavyosikika.
Kwa kujifunza kuhusu utoaji wa majina katika jamii ya Waluhya, tunaweza kuona jinsi utamaduni huu ulivyo wa kipekee, wa kuvutia na wenye utofauti mkubwa.
Read ENGLISH VERSION
Je, unayo taarifa ya kusisimua ambayo ungependa tuichapishe? Tafadhali, wasiliana nasi kupitia news@tuko.co.ke au WhatsApp: 0732482690.
Chanzo: TUKO.co.ke