Katikati mwa Sahel – haswa Mali na Burkina Faso – wanawake wanaishi vipi katika maeneo yanayodhibitiwa na wanajihadi, na wanafikiria nini kuhusu JNIM? Haya ni maswali yaliyoshughulikiwa katika ripoti iliyochapishwa siku ya Jumatatu, Desemba 8, na mpango wa utafiti wa Uingereza Xcept, ambao uliwahoji wanawake 77 wa kabila la Fulani, kundi “lililolengwa kimkakati” na uajiri wa JNIM.
Imechapishwa:
Dakika 3 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
Baadhi “wanaunga mkono” kundi la wanajihadi, wengine “wanalichukia”, lakini watafiti wanabaini kwamba maelezo haya “mara nyingi yanaonyesha mkakati wa kuishi kuliko uasi.”
Katikati mwa Mali na kaskazini mwa Burkina Faso, baadhi ya wanawake waliohojiwa ni wake, mama, au bibi wa wanajihadi, huku wengine hawana uhusiano wa moja kwa moja nao. Zaidi ya nusu wameishi kwa angalau miaka mitano “chini ya udhibiti wa JNIM,” wengine kwa zaidi ya miaka kumi.
Ripoti ya Xcept iliyochapishwa mnamo Desemba 8 inaashiria mara moja “hasira ya kuendelea” na ufisadi wa serikali na kutoweza kulinda jamii, bila hii kuhamasisha uungwaji mkono mkubwa kwa uasi wa kutumia silaha.
Marufuku mengi
“Wanawake kwa kauli moja wameelezea kuibuka kwa JNIM kama kumeleta mabadiliko makubwa na hasi zaidi,” waandishi wa ripoti hiyo wanaongeza. Wakiwa uvaaji wa hijabu na abaya, makatazo ya kufanya kazi, kuendesha gari, pikipiki, au hata punda—vizuizi vya upatikanaji wa huduma ya afya na elimu—wanajihadi hufunga shule za umma na vituo vya afya vya serikali—na kukandamizwa kwa sherehe za kitamaduni: “Wale waliohojiwa wanaelezea kanuni za JNIM kama zenye uharibifu mkubwa kiuchumi na zenye madhara makubwa kwa afya yao ya kimwili na kiakili.”
Hata hivyo, baadhi ya sera za JNIM zinapongezwa: misaada ya vifaa—kwa ujumla inayopatikana kupitia uporaji—upatikanaji bora wa haki—unaosimamiwa na majaji wa Kiislamu—na kupungua kwa ujambazi unaohusishwa na majambazi wa barabarani.
“Kuzidi kuwa mtiifu”
Mitazamo ya wanawake huwa inaboreka baada ya muda katika maeneo ambayo wanajihadi wamejikita zaidi na kupangwa. Hii ni kwa sehemu kutokana na matumizi—mara nyingi kulazimishwa—ya machifu wa kitamaduni, watafiti wanasema, wakiongeza kuwa “wanawake wengi waliosema wanathamini huduma zinazotolewa na kundi hilo hawakutafsiri hili kama msaada wa itikadi yake.”
Wanawake hawa wanaelezea kwamba walilazimika “kuzoea” na kuwa “watiifu zaidi.” Ushuhuda mwingi unaelezea wanawake wakipigwa au kuchapwa viboko na wanajihadi waliopewa jukumu la kutekeleza sheria ya Sharia (sheria kali ya Kiislamu), na jinsi aina hizi za adhabu ya viboko zilivyozidi kuwa za kawaida kwa miaka mingi, mara tu wakazi walipoanza “kuzoea” sheria mpya zilizowekwa juu yao kwa nguvu.
Kinyume chake, baadhi ya wanawake wanakubali kutoa msaada halisi kwa shughuli za JNIM: taarifa za kijasusi, usaidizi wa vifaa, au hata kusafisha jikoni katika vituo vya wanajihadi.
Unyanyasaji wa jeshi
Ripoti hiyo inaangazia ukweli kwamba, katika baadhi ya vijiji, watoto hufikia ujana “bila kuishi chini ya utawala wa serikali” na kwamba “utawala wa JNIM unabadilisha kanuni za kijamii na kitabia.” Hii inatoa changamoto zaidi kwa vizazi vijavyo.
Zaidi ya yote, watafiti wanasisitiza kwamba ukiukwaji wa haki za binadamu na adhabu za pamoja—”halisi au zinazoonekana”—zilizosababishwa kwa jamii ya Fulani na majeshi ya serikali na wasaidizi wao (VDP), wawindaji wa Dozo—au vikosi vya Urusi—Wagner, Afrika Corps—”zinadhoofisha uhalali wa serikali.”
Vitendo hivi vya vurugu, vilivyofanywa wakati wa shughuli za kijeshi za kupambana na ugaidi na kuripotiwa na “takriban robo tatu ya waliohojiwa,” kwa hivyo “vinatumiwa vibaya” na JNIM “ili kujionyesha kama mlinzi na kuajiri wapiganaji wapya.”
Kuhusu mbinu, watafiti wanabainisha kuwa mahojiano hayo yalifanyika kati ya mwezi Mei na Agosti 2025. Waliohojiwa ni pamoja na wanawake wanaoishi katika maeneo yanayodhibitiwa na JNIM (ambao walisafiri kwenda maeneo salama kwa ajili ya mahojiano) na wanawake waliokimbia maeneo yanayodhibitiwa na JNIM.