Katika soko lenye shughuli nyingi jijini Abuja, mji mkuu wa Nigeria, Mummy Christiana analia kwa huzuni akielezea jinsi mgogoro ulio mbali kilomita nyingi unavyoathiri familia yake.
“Inanihusu sana,” anasema kuhusu mgogoro wa Mashariki ya Kati. “Na Naira 5,000 yangu ambayo ni karibu dola za Kimarekani 3.70, siwezi kununua kitu chochote.”
Mwanamke wa Kisomali aliyekimbia makazi yake akiondoa magugu kwenye shamba nchini Somalia ambapo wakimbizi wa ndani hupanda nyanya, vitunguu na mahindi.
Nchini Somalia, Mkazi wa Mogadishu, Aweys anakutana na gharama za usafiri ambazo zimeongezeka kwa sababu ya kupanda kwa bei za mafuta. “Hali hiyo inatokea pia kwa bei za chakula zinapanda kila siku,” anasema.
Mbali na bara moja, nchini Myanmar, athari za mgogoro wa Mashariki ya Kati tayari zimeanza kusikika kote nchini, huku gharama zikiongezeka hata kwa bidhaa za msingi kama mchele hasa katika maeneo yaliyo hatarini na magumu kufikiwa. Shinikizo hili linakuja wakati jamii nyingi zikiwa bado zinajitahidi kujikwamua kutokana na tetemeko kubwa la ardhi la mwaka 2025.
Kuendelea na minyororo ya usambazaji si hiari
“Kuendelea na minyororo ya usambazaji wa misaada si hiari. Ni msaada wa moja kwa moja kwa mamilioni ya watu walioko kwenye kizingiti cha njaa.” amesema Corinne Fleischer, Mkurugenzi wa Minyororo ya Usambazaji wa WFP
Kuendelea na minyororo ya usambazaji wa misaada si hiari. Ni msaada wa moja kwa moja kwa mamilioni ya watu walioko kwenye kizingiti cha njaa – Mkurugenzi wa WFP wa Minyororo ya Usambazaji.
Takriban miezi miwili tangu kuanza kwa mgogoro wa Mashariki ya Kati ambao hauna suluhu rahisi, athari kubwa za mgogoro huo zinahisiwa na watu maskini na walioko katika hatari zaidi duniani baadhi yao wakiwa wamejificha kwenye bara la mbali.
“Kutokana na ucheleweshaji wa usafiri, msongamano wa bandari, na kuvurugika kwa minyororo ya usambazaji, inakuwa vigumu zaidi na ghali kusafirisha nishati, mbolea, chakula na dawa kwenda kwenye maeneo yanayohitaji zaidi.”
Takriban watu milioni 45 zaidi ambao WFP inakadiria wataingia katika njaa ikiwa mgogoro hautaisha ifikapo katikati ya mwaka, karibu theluthi mbili wanapatikana Afrika na Asia.
Hii itafanya jumla ya watu wenye njaa kufikia milioni 363 ambalo ni janga kubwa la njaa kuwahi kushuhudiwa limesema shirika hilo.
“Athari ni wazi,” anasema Corinne Fleischer, Mkurugenzi wa Minyororo ya Usambazaji wa WFP, kuhusu watu wengi ambao tayari wanateseka kutokana na athari za mgogoro huu.
“Wakati minyororo ya usambazaji inavurugika, inaathiri kila mtu anapolipa kwenye duka la chakula. Ucheleweshaji na gharama za usafiri zinazoongezeka huongeza bei za chakula, na familia ambazo hutumia asilimia 50 hadi 70 ya mapato yao kwenye chakula ndiyo wa kwanza kutopata.”
Wakati huo huo, kila dola ya ziada inayohitajika kuleta msaada inapunguza idadi ya watu WFP inavyoweza kuwafikia, anaongeza Fleischer. “Kuendelea na minyororo ya usambazaji wa misaada si hiari,” anasema. “Hizi ni njia za moja kwa moja za kuokoa maisha ya mamilioni ya watu walioko kwenye kizingiti cha njaa.”
Madhara ya mzozo huo tayari yanaonekana katika nchi kama Somalia, ambayo inaweza kudhoofisha uuzaji wake wa mifugo muhimu kwenda Mashariki ya Kati.
Foleni ndefu, bei zinazoongezeka
Athari za mgogoro huu zinawaathiri wakulima wadogo ambao wanakutana na upungufu wa mbolea na gharama za juu za uendeshaji, hali ambayo inasababisha mavuno madogo na faida kidogo.
Kwa kweli, katika nchi za Asia, WFP inaripoti ushahidi wa kimatukio kwamba wakulima wadogo wanachagua kutopanda mpunga msimu huu kutokana na gharama zinazoongezeka jambo linalochangia kuongezeka kwa ukosefu wa uhakika wa chakula.
Familia zinazoshughulika na hali hii zinachukua hatua zaidi za kupunguza matumizi. Mashirika ya misaada kama WFP yanatumia muda na pesa zaidi kutoa msaada wa kuokoa maisha huku ufadhili wa kibinadamu ukipungua.
Athari hii tayari inahisiwa katika nchi za Afrika Mashariki kama Somalia, ambapo huenda itaharibu kabisa usafirishaji wa mifugo, bidhaa muhimu za nchi hiyo kwenda Mashariki ya Kati, kuongezeka kwa bei za mafuta na chakula kwa hadi asilimia 20, na kuendelea kuzorota kwa janga kubwa la njaa.
Katika baadhi ya maeneo ya Afrika, kuvurugika kwa minyororo ya usambazaji Mashariki ya Kati na Bahari ya Shamu kunalazimisha chakula na misaada mingine kusafirishwa kupitia Cape ya Good Hope jambo linaloongeza gharama na muda wa usafiri au WFP na wengine kununua vifaa kutoka sehemu nyingine.
“Rafu hazitakuwa tupu. Ni kwamba watu hawataweza kulipa kwa vitu vilivyoko kwenye rafu.” anasema Moctar Aboubacar, Mkuu wa Uchambuzi wa Athari na Ramani wa WFP kwa Afrika Mashariki na Kusini
Rafu hazitakuwa tupu. Ni kwamba watu hawataweza kulipa kwa vitu vilivyoko kwenye rafu – Moctar Aboubacar, WFP
Afrika Mashariki haijanusurika
“Kuna vipengele vingi vinavyohusiana na jinsi athari zitakavyohisiwa” katika nchi za Afrika Mashariki na Kusini, anasema Moctar Aboubacar, Mkuu wa Uchambuzi wa Uhatari na Ramani ya WFP kwa kanda hiyo. “Mwishowe, vitu vitakuwa ghali zaidi. Rafu hazitakuwa tupu – ni kwamba watu hawataweza kulipa kwa vitu vilivyoko kwenye rafu.”
Nchini Kenya, ambapo mgogoro wa Mashariki ya Kati umepunguza usafirishaji wa nyama kwa ajili ya mwezi wa Ramadhani, wakulima sasa wanapata ugumu kupata mbolea ya kulima.
“Kulingana na ripoti za vyombo vya habari, watu katika maeneo ya kaskazini mwa Rift Valley, ambayo ni miongoni mwa maeneo muhimu ya kilimo cha chakula, wanakuwa kwenye mstari tangu saa 2 asubuhi kupata mbolea na ugawaji wa mbolea unazidi kupunguza upatikanaji wa vifaa,” anasema Bernard Omondi, Afisa wa Minyororo ya Usambazaji wa WFP.
Msaada wa chakula kutoka WFP unapunguza athari kwa walio hatarini zaidi. Lakini katika kanda nzima, bei zinazoongezeka pia zinaathiri operesheni na shughuli za kibinadamu.
“Mahali ambapo gharama ya usafiri inapoongezeka, tunakuwa na pesa kidogo za kununua chakula,” anasema Francesco Catenacci, Afisa wa Logistiki wa WFP, aliye ofisi kuu ya WFP ya Kanda ya Mashariki na Kusini mwa Afrika. “Na mafuta yakipanda, bei za chakula pia zitapanda.”
Huko Abuja, mji mkuu wa Nigeria, mfanyabiashara wa soko Gift anasema wateja wamekasirishwa na bei za juu, ambazo pia zinaathiri uwezo wake wa kulisha watoto wake wanne.
Msaada kwa serikali
Katika Afrika Magharibi na Kati, athari za mzozo wa Mashariki ya Kati bado zinaanza kujitokeza, anasema Koffi Akakpo, Mshauri wa Utafiti na Tathmini wa Kanda wa Shirika la Mpango wa Chakula Duniani (WFP). Hata hivyo, iwapo hali hiyo itaendelea kwa miezi kadhaa, inaweza kusababisha watu milioni 10.4 zaidi kuingia katika hali ya njaa kali.
Akapo anaongeza kuwa “Uchambuzi wetu umebaini kuwa iwapo bei ya kikapu cha msingi cha chakula itaongezeka kwa asilimia 10, kaya zitakuwa zinatumia zaidi ya asilimia 90 ya bajeti zao kwa chakula,” anasema Akakpo. “Hii inamaanisha watu wengi watarejea katika hali ya ukosefu wa uhakika wa chakula na lishe.”
Tunaona bei zinaongezeka kwa usafiri, kwa kila kitu… inatuathiri vibaya – Mfanyabiashara wa chakula Nigeria, Gift
Katika soko la Abuja, mfanyabiashara wa chakula Gift, ambaye ni mama wa watoto wanne, tayari anaona athari hizo moja kwa moja.
“Tunaona bei zinaongezeka kwa usafiri, kwa kila kitu… inatuathiri vibaya,” anasema.“Tunajaribu kueleza hilo kwa wateja lakini wanakasirika, kama kwamba sisi ndio tunasababisha ongezeko hilo. Inatuathiri sana lakini siwezi kukata tamaa kwa sababu ni lazima niwalishe watoto wangu.”
WFP inafanya kazi pamoja na serikali za Afrika Magharibi katika maeneo kama Sierra Leone, kutafuta njia za kujiandaa na athari kubwa zaidi zinazoweza kujitokeza, anasema Mshauri wa Kanda Akakpo.
“Iwapo bei za usafiri zitapanda sana, shughuli zitakuwa ghali zaidi. Na hilo lazima lichukuliwe katika mipango na bajeti,” anasema. “Nchi zinafanya kazi katika kuandaa hali hizi za dharura.”
Huko Myanmar, kuongezeka kwa bei hasa kunaathiri maeneo ya mbali yaliyopigwa na migogoro na kuathiri sana nchi ambayo bado inajaribu kutokea baada ya tetemeko la ardhi la mwaka jana.
Ugawaji wa rasilimali na upungufu wa mbolea
Katika Asia, ambako kuna utegemezi mkubwa kwa nishati inayotoka Mashariki ya Kati, nchi kama Myanmar zimekuwa zikiona bei zinazopanda za mafuta, pamoja na bidhaa za kimsingi kama mchele, mafuta ya palm, na chumvi.
“Bei za chakula zimeongezeka kote, bei za dizeli nazo zimepanda kwa karibu asilimia 200 kwa wastani nchini kote,” anasema Takahiro Utsumi, mkuu wa Kitengo cha Utafiti, Tathmini, na Ufuatiliaji wa WFP nchini Myanmar. Maeneo ya mbali na hatarini, kama Jimbo la Rakhine lililoathiriwa na migogoro, yanakutana na ongezeko kubwa zaidi.
“Gharama za maisha zinaongezeka kwa kiasi kikubwa,” anasema Utsumi kuhusu nchi ambapo watu milioni 12.4 wanakabiliwa na njaa kali, “na tunatarajia hali hii kuendelea.”
Upungufu wa mafuta unasababisha ugawaji wa rasilimali na foleni ndefu kwenye vituo vya mafuta. Wakulima wanaojiandaa kwa kilimo cha mvua wanakutana na upungufu wa mbolea inayotoka nje, hali inayoongeza wasiwasi kuhusu shinikizo zaidi kwa uzalishaji wa chakula na maisha ya vijijini.
Nchini Myanmar, “gharama za maisha zinaongezeka kwa kiasi kikubwa” – Takahiro Utsumi, Mkuu wa Utafiti, Tathmini na Ufuatiliaji wa WFP nchini Myanmar.
WFP tayari inabadilisha njia za kusaidia watu milioni moja maskini zaidi nchini, ikiwa ni pamoja na kupanga ugawaji wa chakula kwa miezi miwili, kununua chakula karibu na maeneo tunayo hudumia, au kubadilisha msaada wa fedha ili kupunguza gharama za usafiri na uendeshaji mwingine.
Pamoja na bei za chakula kupanda na sarafu kushuka, WFP pia itahakikisha kwamba watu wanapata msaada wa chakula kama walivyokuwa wanapata awali, anasema Utsumi. Lakini bila ufadhili zaidi kutoka kwa wahisani, majibu yetu nchini Myanmar na maeneo mengine yataanza kushindwa kukidhi mahitaji makubwa yanayozidi kuongezeka.
“Ikiendelea hivi,” anaongeza kuhusu mgogoro wa Mashariki ya Kati, “hofu yetu ni kwamba itaongeza mateso ya mamilioni ya watu ambao tayari wanapitia migogoro mingi hapa. Maisha ya watu wengi yataendelea kusukumwa hadi kwenye hali ya kutokuwa na matumaini.”