Dar es Salaam. Katika kipindi ambacho mabadiliko ya kiuchumi na kijamii yanaendelea kuibadilisha sura ya familia za mijini, nafasi ya mama nayo imebadilika kwa kasi kubwa.
Leo hii katika maeneo mengi, si jambo la kushangaza kumkuta mama akiwa mhimili mkuu wa uchumi wa familia huku pia akibeba jukumu la malezi ya watoto.
Hali hii imeibua maswali muhimu kuhusu namna watoto wanavyokua katika mazingira haya mapya.
Wataalamu wa masuala ya familia na maendeleo ya mtoto, wanaeleza kuwa mabadiliko haya yana athari za moja kwa moja katika ustawi wa kijamii na kihisia wa watoto.
Katika maisha ya kila siku ya Dar es Salaam, mama anayefanya kazi huanza siku mapema na kuimaliza usiku, akihangaika kuhakikisha familia inapata mahitaji muhimu.
Majukumu haya mawili yanapokutana, mara nyingi huzua mgongano wa vipaumbele. Mama hulazimika kuchagua kati ya kuhudhuria majukumu ya kikazi au kushiriki katika maisha ya watoto wake, kama vile kuwasaidia kazi za shule au kushiriki katika mazungumzo ya kihisia yanayojenga uhusiano wa karibu.
Aidha, mazingira ya kazi mara nyingi hayatoi unafuu kwa wazazi, hasa kina mama. Ukosefu wa sera rafiki za kazi kama vile muda wa kazi unaobadilika au huduma za malezi ya watoto kazini unachangia kuongeza mzigo huu. Matokeo yake ni msongo wa mawazo kwa mama, ambao unaweza pia kuathiri namna anavyowasiliana na watoto wake. Wakati mwingine mama anaporudi nyumbani akiwa amechoka, hushindwa kutoa muda na umakini unaohitajika kwa malezi bora ya mtoto.
Hali hii inachangiwa pia na mitazamo ya kijamii inayobaki kuwaweka wanawake katika nafasi ya walezi wakuu wa familia.
Hata kama wanachangia kipato cha familia kwa kiwango kikubwa, bado wanatarajiwa kutimiza majukumu yote ya nyumbani.
Mzigo huu wa ziada unaongeza presha na kupunguza uwezo wa mama kushiriki kikamilifu katika malezi ya watoto wake kwa njia yenye ubora unaohitajika.
Athari kwa watoto
Upungufu wa muda wa mzazi kwa mtoto unaweza kuwa na athari katika maendeleo ya kijamii na kihisia.
Watoto wanahitaji uwepo wa mzazi si tu kwa ajili ya mahitaji ya kimwili, bali pia kwa ajili ya kujifunza namna ya kuelezea hisia, kujiamini, na kujenga uhusiano na wengine.
Kukosekana kwa mwingiliano wa mara kwa mara kati ya mama na mtoto kunaweza kusababisha mtoto kujihisi mpweke au kutopata msaada wa kihisia anaouhitaji.
Baadhi ya watoto huonesha dalili za changamoto za kihisia, ikiwa ni pamoja na kuwa na hasira za mara kwa mara, kujitenga, au kushindwa kuwasiliana vizuri na wenzao.
Hata hivyo, hali hii haitokei kwa watoto wote kwa kiwango sawa. Kuna tofauti kubwa kulingana na mazingira ya familia, uwepo wa walezi mbadala, na ubora wa muda ambao mtoto anapata kutoka kwa wazazi wake.
Ni muhimu pia kutambua kuwa kazi ya mama si sababu pekee ya changamoto hizi. Badala yake, ni mchanganyiko wa mambo mbalimbali kama vile hali ya kiuchumi, msaada wa kijamii, na sera za ajira.
Watoto wanaopata msaada kutoka kwa ndugu au walezi wenye kujali wanaweza kuendelea kukua vizuri licha ya mama kuwa na ratiba ngumu ya kazi. Hii inaonesha kuwa jamii pana ina jukumu la kusaidia katika malezi ya watoto.
Njia za kukabiliana na changamoto
Pamoja na changamoto hizo, kuna mbinu mbalimbali ambazo zinaweza kusaidia kuboresha hali hii.
Kinamama wengi wameanza kutambua umuhimu wa ubora wa muda wanaotumia na watoto wao.
Hata kama muda ni mfupi, mawasiliano yenye maana na kujali yanaweza kuwa na athari kubwa katika maendeleo ya mtoto.
Mazungumzo ya wazi, kucheza pamoja, au hata kula chakula kwa pamoja vinaweza kusaidia kujenga uhusiano imara.
Kwa upande mwingine, waajiri wana nafasi muhimu ya kuboresha mazingira ya kazi ili kuwasaidia wazazi. Sera kama muda wa kazi unaobadilika, uwezekano wa kufanya kazi kwa mbali, na huduma za malezi ya watoto kazini zinaweza kupunguza mzigo kwa mama na kuboresha ustawi wa familia kwa ujumla.
Serikali pia ina jukumu la kuweka na kusimamia sera zinazolinda haki za wazazi na watoto.
Jamii kwa ujumla inahimizwa kubadili mtazamo kuhusu mgawanyo wa majukumu ya kifamilia. Ushirikishwaji wa baba katika malezi ya watoto unaweza kupunguza mzigo kwa mama na kuboresha mazingira ya ukuaji wa mtoto. Aidha, kuimarisha mifumo ya kijamii kama vikundi vya msaada kwa wazazi kunaweza kutoa jukwaa la kubadilishana uzoefu na kupata suluhisho la changamoto zinazofanana.
Kwa ujumla, changamoto za kina mama wanaofanya kazi si suala la mtu mmoja mmoja bali ni la kijamii.
Ili kuhakikisha watoto wanakua katika mazingira bora ya kijamii na kihisia, kuna haja ya ushirikiano kati ya familia, waajiri, serikali, na jamii kwa ujumla.
Ni kupitia juhudi hizi za pamoja ndipo inawezekana kujenga kizazi chenye afya njema ya akili na uwezo wa kukabiliana na changamoto za maisha ya kisasa.