Ripoti kuu ya UNHCR ya “Mwelekeo wa Wakimbizi” au Global Trends, iliyozinduliwa mjini Geneva na Kamishna Mkuu Barham Salih, inaonesha kuwa idadi ya wakimbizi duniani ilipungua kwa asilimia tatu mwaka 2025 na kufikia milioni 41.6. Hata hivyo, watu milioni 5.4 walikimbilia nchi nyingine wakitoroka ghasia na mateso katika kipindi hicho.
Wengi waanza kurejea nyumbani
Ripoti hiyo pia inaonesha ongezeko la watu waliorejea katika maeneo yao ya asili. Jumla ya watu milioni 14.7 waliokuwa wamehama makazi yao walirejea nyumbani mwaka 2025, wakiwemo wakimbizi milioni 4.4 na watu milioni 10.3 waliokuwa wamekimbia makazi yao ndani ya nchi zao. Ongezeko kubwa la kurejea lilishuhudiwa nchini Afghanistan, Sudan na Syria.
UNHCR imeeleza kuwa kiwango hicho cha kurejea kwa wakimbizi ni cha pili kwa ukubwa tangu takwimu zianze kukusanywa miaka 60 iliyopita, lakini imeonya kuwa wengi walirejea katika mazingira magumu au chini ya shinikizo.
Wakati huo huo, karibu watu 46,000 wasiokuwa na uraia walipata uraia katika nchi 24 mwaka uliopita.
Wito wa mabadiliko makubwa
Licha ya kupungua kwa idadi ya wakimbizi, Bwana. Salih amesema misaada ya kibinadamu pekee haitoshi tena kukabiliana na changamoto hiyo. Akiashiria kuwa asilimia 70 ya wakimbizi duniani wamekwama uhamishoni kwa miaka mingi na wengi wao wanaishi chini ya mstari wa umaskini, ametoa wito wa mabadiliko makubwa ya namna dunia inavyoshughulikia tatizo la wakimbizi.
“Kwa wakimbizi wengi sana, kuhama makazi huanza kama njia ya kuokoa maisha lakini hugeuka kuwa hali ya kudumu maisha yote. Tunahitaji mabadiliko ya msingi yatakayorejesha matumaini na fursa kwa watu wanaokimbia vita na mateso.”
Ameweka lengo la kupunguza kwa zaidi ya nusu, katika kipindi cha miaka 10 ijayo, idadi ya wakimbizi wanaotegemea misaada ya kibinadamu kwa muda mrefu, hasa katika nchi za kipato cha chini na cha kati ambazo zinahifadhi wakimbizi wengi zaidi.
Kutoka utegemezi wa misaada hadi kujitegemea
Mpango huo unalenga kuongeza fursa za kurejea nyumbani kwa hiari, visa za kibinadamu na uhamishaji wa wakimbizi kwenda nchi nyingine, huku ukiwasaidia kujitegemea kupitia upatikanaji wa elimu, huduma za afya, huduma za kifedha na masoko ya ajira.
Hata hivyo, ripoti imebainisha kupungua kwa kasi kwa fursa za makazi ya kudumu katika nchi nyingine, ambapo idadi ya wakimbizi waliopokelewa kupitia programu za makazi mapya au udhamini ilishuka kwa zaidi ya nusu na kufikia watu 81,800 mwaka 2025.
Mustakabali wa mamilioni ya wakimbizi hatarini
Zaidi ya asilimia 70 ya wakimbizi duniani walitoka katika nchi za Afghanistan, Sudan Kusini, Sudan, Syria, Ukraine na Venezuela. Nchi zilizohifadhi wakimbizi wengi zaidi zilikuwa Colombia, Ujerumani na Uturuki.
Bwana. Salih amesisitiza kuwa haki ya kuomba hifadhi na kupata ulinzi ni muhimu kwa kuokoa maisha, lakini akaonya kuwa dunia haiwezi kukubali hali ambayo mamilioni ya wakimbizi wanaendelea kuishi kwa miaka au hata miongo mingi bila matarajio ya kweli ya kujenga upya maisha yao.