Mkataba wa Iran wamuweka Netanyahu katika changamoto kubwa kisiasa

Makubaliano ya kusitisha mapigano kati ya Marekani na Iran yamemweka Waziri Mkuu wa Israel katika hali ngumu kisiasa, yakivunja nguzo tatu kuu za taaluma ya kisiasa ya Benjamin Netanyahu na kumwacha akikabiliwa na changamoto mpya ya usalama.

Inawezekanaje kwamba mtu aliyejijengea taswira ya kuwa na ushawishi mkubwa kwa wanasiasa wa Marekani na kuwa mjuzi wa siasa za Washington, amewekwa kando kwa kiwango hiki na hata kudhalilishwa hadharani na mshirika wake mkuu wa Marekani?

Inawezekanaje kwamba mtu aliyefanya kukabiliana na Iran kuwa kitovu cha sera ya usalama ya Israel amalize vita huku utawala wa Iran ukiwa katika nafasi inayoweza kuonekana kuwa imara zaidi?

Na taswira yake ya zamani, ambayo tayari imepungua nguvu, ya kuwa “Bwana Usalama” wa Israel itawezaje kuendelea kuishi wakati Marekani na Tehran zinadai Israel isitishe mashambulizi dhidi ya Hezbollah nchini Lebanon, miezi kadhaa kabla ya uchaguzi mkuu wa Israel?

Chaguo zinazomkabili Netanyahu sasa si nzuri. Zilifupishwa na kiongozi wa upinzani, Yair Lapid, katika Bunge la Israel (Knesset) siku ya Jumatatu kama: “Ama makabiliano ya moja kwa moja na yenye madhara makubwa dhidi ya mshirika wetu mkuu, au kujisalimisha kwa unyenyekevu kwa maslahi ya Israel.”

Kauli kali zilizojaa matusi za Rais wa Marekani Donald Trump kwamba Netanyahu alionesha ukosefu wa busara alipoamuru shambulio dhidi ya Beirut siku ya Jumapili, zimechukuliwa na wapinzani wake wa kisiasa pamoja na wachambuzi wa vyombo vya habari, ambao tayari wanaangazia uchaguzi unaopaswa kufanyika kabla ya mwisho wa Oktoba.

Hata hivyo, maoni kutoka kwa wanachama wa chama cha Likud cha Netanyahu na mawaziri wa mrengo mkali wa kulia katika serikali yake ya muungano yanaonesha pia shinikizo analokumbana nalo kutoka ndani ya kambi yake mwenyewe, hasa kuhusu madai ya Tehran kwamba makubaliano ya kusitisha mapigano yajumuishe “operesheni za kijeshi katika maeneo yote, ikiwemo Lebanon.”

“Makubaliano ya Trump hayatufungi,” aliandika Waziri wa Usalama wa Taifa wa Israel wa mrengo mkali wa kulia, Itamar Ben-Gvir, kwenye mitandao ya kijamii siku ya Jumatatu. “Sisi si washirika wa makubaliano haya ambayo hayahakikishi usalama wetu.”

“Mataifa ya Israel yataendelea kujilinda,” mbunge wa chama cha Likud, Ariel Kallner, aliniambia, ingawa hakufafanua ikiwa hilo linamaanisha kwamba Israel itaendelea na mashambulizi yake.

“Tutafanya kile tunachohitaji kufanya. Na tunatarajia marafiki wetu watuelewe,” alisema. “Wakati mwingine kunakuwa na tofauti za maoni kati ya washirika, na washirika wanapaswa pia kuwaelewa wenzao wanapokuwa katika hatari.”

Sima Shine, afisa wa zamani wa Mossad na mtaalamu wa masuala ya Iran, alisema: “Ni vigumu kuelewa kwa nini Wamarekani walikubali hilo.

“Kwa kuiruhusu Iran kuamua nini kitatokea nchini Lebanon, Marekani inaipa Iran uwezo wa kuendelea kuiunga mkono Hezbollah, na kuhakikisha kwamba Hezbollah inabaki kuwa nguvu kubwa ya kisiasa katika uwanja wa siasa wa Lebanon.

“Israel haijafurahishwa na hali hiyo, wala taasisi za usalama wala viongozi wa kisiasa,” alisema.

Katikati ya wimbi la ukosoaji na hasira kutoka pande mbalimbali za kisiasa, Waziri Mkuu wa Israel, Benjamin Netanyahu, alikataa madai ya waandishi wa habari Jumatatu usiku kwamba ameshindwa.

“Nimetumia sehemu kubwa ya maisha yangu ya utu uzima kwa lengo moja, kuzuia Iran kupata silaha za nyuklia,” alisema wakati wa mkutano na waandishi wa habari mjini Jerusalem.

“Tutafanya kile kinachohitajika. Sijiwekei mipaka yoyote kuhusu lengo hili: Iran haitakuwa na silaha za nyuklia.”

Lakini pia alikiri kwamba kulikuwa na nyakati ambapo yeye na Donald Trump walikuwa na mitazamo tofauti.

“Nimeeleza maoni yangu katika majadiliano, lakini tuna maslahi yetu wenyewe: kwanza, kutokuwepo kwa tishio la nyuklia; pili, Lebanon, tumeunda eneo la usalama na tutabaki huko kwa muda utakaohitajika,” alisema.

“Iran ilitaka tuondoke, hilo halikutokea. Mnajua kwa nini? Kwa sababu nilisimama imara sana. Washirika wetu wa Marekani wanaheshimu msimamo huo thabiti. Pia tunasisitiza kuhifadhi uhuru wetu wa kufanya operesheni za kijeshi, ikiwa tutashambuliwa au kutishiwa, tutajibu.”

Akiwa mara nyingi mwepesi wa kutangaza ushindi, Waziri Mkuu wa Israel, Benjamin Netanyahu, sasa anakabiliwa na kazi ngumu ya kuamua hatua zake zinazofuata.

Usalama umekuwa msingi mkuu wa ujumbe wake kwa wapiga kura kwa miongo kadhaa. Hata hivyo, sasa ni vigumu zaidi kuendelea kuwasilisha ujumbe huo kwa ufanisi.

Baada ya mashambulizi mabaya yaliyoongozwa na Hamas tarehe 7 Oktoba 2023, Netanyahu alibadilisha sera ya usalama ya Israel kuelekea mkakati mkali zaidi wa kushambulia na kuzuia vitisho kabla havijatokea, badala ya kuvizuia na kuvidhibiti baada ya kujitokeza.

Kwa mtazamo wake, suluhisho la mgogoro huo lilikuwa kubadilisha mazingira ya Mashariki ya Kati kwa kuondoa vitisho ambavyo Israel ilikuwa inakabiliana navyo.

Lakini licha ya kwamba majeshi ya Israel yameharibu sehemu kubwa ya Ukanda wa Gaza na kuua zaidi ya watu 73,000, kulingana na Wizara ya Afya inayoendeshwa na Hamas, Hamas bado inadhibiti takribani nusu ya eneo hilo na inaendelea kuimarisha tena ushawishi wake huko.

Wakati huohuo, mpango wa amani uliosimamiwa na Marekani pamoja na utawala wa Gaza ulioteuliwa kwa ushirikiano wa Marekani bado haujatekelezwa kikamilifu na umeendelea kubaki katika hali ya kutokuwa na uhakika, miezi minane baada ya Israel na Hamas kukubaliana kusitisha mapigano.

Mkakati mpya wa usalama wa Benjamin Netanyahu umeacha majeshi ya Israel yakidhibiti maeneo makubwa ya Gaza, Lebanon na Syria. Hali hiyo inaungwa mkono na Waisraeli wengi na huenda ikaendelea hadi baada ya uchaguzi, lakini pia imeongeza mzigo mkubwa kwa jeshi la Israel na wanajeshi wa akiba, huku kukiwa hakuna njia ya wazi ya kidiplomasia ya kumaliza hali hiyo.

Mizunguko ya mara kwa mara ya mapigano dhidi ya Hezbollah na utawala wa Iran haijaondoa maadui wakuu wa Israel. Badala yake, imeiacha Tehran ikiwa chini ya viongozi wenye misimamo mikali zaidi, wenye hofu ndogo kwa nguvu za Marekani na Israel, na wenye ushawishi mkubwa zaidi kupitia mlango bahari wa Hormuz.

Sasa inaonekana kwamba adui mkuu wa Israel ndiye mwenye ushawishi zaidi kwa mshirika mkuu wa Israel.

“Kushindwa kwa Israel kunahitaji tathmini mpya ya mkakati wake kuelekea Tehran. Israel lazima iandae vipaumbele vya kweli zaidi na vya kujizuia zaidi,” amesema Danny Citrinowicz, mtafiti mwandamizi wa masuala ya Iran katika Taasisi ya mafunzo ya masuala ya usalama wa taifa.

“Hatua yoyote ya kijeshi ya Israel ambayo itaonekana Washington kama jaribio la kuvuruga makubaliano hayo inatarajiwa kukabiliwa na jibu kali kutoka Marekani,” alisema katika makala yake kwa gazeti la Israel Hayom.

“Tofauti na wakati wa utawala wa Barack Obama, ambapo Netanyahu angeweza kujaribu kuipita Ikulu ya Marekani kwa kupata uungwaji mkono kutoka Bunge la Marekani na maoni ya umma wa Marekani, chaguo hizo kwa sasa karibu hazipo kabisa.”

Kwa muda mrefu, ujumbe wa Benjamin Netanyahu kwa wapiga kura wa Israel umekuwa kwamba sera zake na uwezo wake wa kisiasa ndiyo kinga bora dhidi ya vitisho vya kikanda. Hata hivyo, ahadi hiyo sasa inaonekana kuzidiwa na matukio yanayoendelea.

Mabadiliko ya utawala nchini Iran yangeweza kuokoa taswira yake ya kisiasa na kuimarisha simulizi yake ya uchaguzi. Badala yake, mkakati wake mpya wa usalama umemweka katika hali ngumu ya kuchagua kati ya makabiliano au kukubali masharti ya upande mwingine, si dhidi ya adui, bali dhidi ya mshirika wake.

Kwa maneno mengine, changamoto kubwa anayokabiliana nayo sasa si kutoka kwa Iran au makundi yenye uhasama dhidi ya Israel, bali ni jinsi ya kushughulikia tofauti za msimamo na mshirika wake mkuu, Marekani, bila kudhoofisha maslahi ya Israel au nafasi yake ya kisiasa kabla ya uchaguzi ujao.