Kampeni za uchaguzi wa urais zinafunguliwa rasmi leo Alhamisi, Mei 21, 2026, nchini Zambia. Miaka minne baada ya kuingia madarakani, Rais Hakainde Hichilema anapewa nafasi kubwa ya kushinda uchaguzi huu uliopangwa kufanyika Agosti 13. Hata hivyo, mashirika kadhaa yasiyo ya kiserikali, wanaharakati, na wapiga kura wanalaani ugumu wa hali ya kisiasa na mageuzi yaliyopitishwa kwa kasi kubwa.
Imechapishwa: Imehaririwa:
Dakika 2 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
Kipindi rasmi cha kampeni kinaanza Alhamisi, Mei 21, kulingana na ratiba ya Tume ya Uchaguzi ya Zambia, ingawa mikutano kadhaa mikubwa ya kisiasa inatarajiwa mwishoni mwa wiki hii.
“Serikali inaanza uchaguzi huu kwa matumaini fulani,” anaeleza Nicole Beardsworth, mhadhiri katika Chuo Kikuu cha Witwatersrand nchini Afrika Kusini.
“Tathmini yake ya ndani inazingatia kwamba imetimiza 66% ya ahadi katika mpango wake wa awali wa uchaguzi.” “Na zaidi ya yote, kwa sababu upinzani umegawanyika sana, hafikirii kiongozi yeyote wa upinzani kama tishio la kweli,” ameiambia RFI.
Hakainde Hichilema ambaye alichaguliwa mwaka wa 2021 baada ya mgogoro mkubwa wa kiuchumi na madeni ulioashiria mwisho wa muhula wa Edgar Lungu, alifariki mwaka wa 2025, kisha alionyesha matumaini ya kufufuliwa kwa kidemokrasia.
Serikali yake sasa inaangazia uchumi ulioweza kuimarika hatua kwa hatua kufuatia marekebisho ya madeni na kujitolea kwa mageuzi ya kitaasisi. Lakini kadri kampeni inavyokaribia, ukosoaji unaongezeka.
“Watu wanaogopa kuzungumza.” Huko Lusaka, wakazi kadhaa waliohojiwa na RFI wameelezea hali ya wasiwasi zaidi kuliko mwaka wa 2021. “Hapo awali, tulikuwa na uhuru wa kujieleza, lakini leo hakuna,” amesema dereva mmoja aliyezungumza na RFI katika mji mkuu. “Watu wanaogopa kuzungumza. Sheria hupitishwa Bungeni bila hata kushauriana na raia.” “
Mashirika kadhaa ya kiraia pia yanalaani kupungua polepole kwa nafasi ya kidemokrasia. Shida ni sheria mpya za usalama wa mtandaoni na miswada kadhaa iliyopitishwa haraka kabla ya kuvunjwa kwa Bunge mnamo Mei 15. Serikali inakanusha shutuma hizi na inadai inataka kuboresha taasisi na kuimarisha usalama wa taifa.
Muswada wa 7 unakumbwa na ukosoaji
Miongoni mwa miswada yenye utata zaidi ni Muswada wa 7, mageuzi ya kikatiba yaliyopitishwa miezi michache tu kabla ya uchaguzi wa rais. Muswada huo unarekebisha baadhi ya sheria za uchaguzi na muundo wa Bunge, pamoja na kuanzishwa kwa viti vipya vilivyotengwa kwa uwakilishi sawia.
Lakini kwa wanaharakati wengi na wataalamu wa sheria, tatizo kuu liko katika wakati wa mageuzi haya. “Muswada wa 7 uliwasilishwa muda mfupi sana kabla ya uchaguzi,” mwanaharakati Mzeziti Mwanza ameiambia RFI. “Kwa kurekebisha Katiba, serikali pia ilibadilisha baadhi ya sheria za uchaguzi miezi michache tu kabla ya kupiga kura. Kwa hivyo raia wanaachwa wakijiandaa kwa uchaguzi bila kujua sheria zilizowekwa.”