Magazeti ya Ijumaa, Juni 12, yalizungumzia mada nyingi, yakizingatia kwa makini mambo muhimu ya bajeti ya 2026/27 yaliyowasilishwa katika Bunge la Kitaifa na Waziri wa Hazina ya Kitaifa John Mbadi.
Source: UGC
1. The Star
The Star ilizungumzia maeneo ya kipaumbele ambayo bajeti iliyopendekezwa na Rais William Ruto kwa mwaka wa fedha wa 2026/27 ililenga.
Makadirio hayo yaliweka elimu na usalama mstari wa mbele katika matumizi ya serikali.
Mpango huo unasisitiza vipaumbele pacha vya utawala vya kuimarisha rasilimali watu na kulinda utulivu wa kitaifa huku Kenya ikiingia katika kipindi nyeti kisiasa.
Elimu kwa mara nyingine tena inaibuka kama mpokeaji mkubwa wa ufadhili wa serikali. Sekta hiyo imetengewa KSh bilioni 765, kutoka KSh bilioni 748 katika mwaka huu, ikionyesha uwekezaji unaoendelea katika maendeleo ya rasilimali watu.
Kati ya haya, KSh bilioni 422 zitaenda kwa Tume ya Huduma za Walimu ili kufidia mishahara na kuajiri walimu 24,000 kwa shule za upili za chini na za upili.
Ufadhili wa elimu ya msingi unaongezeka kwa KSh bilioni 4 hadi KSh bilioni 134, na hivyo kusaidia miundombinu, vifaa vya kujifunzia na ruzuku za masomo. Elimu ya juu inasalia kuwa KSh bilioni 160, huku taasisi za Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi zikiona punguzo kidogo la KSh bilioni 3, hadi KSh bilioni 47.
Matumizi ya usalama pia yamepewa kipaumbele, na kuongezeka hadi KSh bilioni 528 kutoka KSh bilioni 504. Ulinzi utapokea KSh bilioni 241 ili kuboresha vifaa na kuimarisha usalama wa mipaka. Huduma ya Kitaifa ya Ujasusi imetengewa KSh bilioni 58, huku Idara ya Mambo ya Ndani ikipata KSh bilioni 43.
Huduma za Magereza zinapata KSh bilioni 4 za ziada ili kuajiri walinzi wa magereza 3,000 na kuboresha ustawi wa wafanyakazi.
Mgao wa Bunge unaongezeka hadi takriban KSh bilioni 50, huku Bunge la Kitaifa likipokea KSh bilioni 30, Seneti KSh bilioni 8.5, na Tume ya Huduma ya Bunge KSh bilioni 2.
Miradi ya miundombinu imetengewa KSh bilioni 444, ikiangazia kujitolea kwa serikali kupanua mitandao ya usafiri, barabara na mifumo ya nishati. Hii inajumuisha KSh bilioni 16.3 kwa ajili ya umeme vijijini na KSh bilioni 7.5 kwa ajili ya kupanua gridi ya taifa.
Siku ya Alhamisi, Waziri wa Hazina John Mbadi alifichua mpango kabambe zaidi wa matumizi wa Kenya hadi sasa, jumla ya KSh trilioni 4.8.
Alilihakikishia Bunge kwamba hakuna kodi mpya kubwa zitakazoletwa, akiashiria mabadiliko kutoka kwa mbinu kali ya kukusanya mapato ambayo ilisababisha maandamano ya umma kuhusu Muswada wa Fedha, 2024.
Badala yake, serikali inakusudia kutegemea usimamizi bora wa kodi, uwekaji wa kidijitali wa ukusanyaji wa mapato na matumizi ya busara ya rasilimali.
Hata hivyo, mapendekezo katika Muswada wa Fedha, 2026, kama vile kuipa Mamlaka ya Mapato ya Kenya ufikiaji mpana wa data ya miamala ya kidijitali, yanatarajiwa kuongeza uchunguzi wa walipa kodi. Makundi ya biashara yaonya kwamba ufuatiliaji ulioongezeka unaweza kuongeza gharama za kufuata sheria na bei za watumiaji.
Hatua za ziada ni pamoja na VAT kwa nguo za mitumba zinazoagizwa kutoka nje (mitumba), ambazo zinaweza kuongeza gharama kwa wafanyabiashara, na mabadiliko ya kodi kwa simu za mkononi zinazoagizwa kutoka nje ili kusaidia utengenezaji wa ndani.
Bajeti pia inapendekeza unafuu kwa wagonjwa wenye magonjwa sugu, ikiondoa kodi kwa vifaa maalum vya matibabu kwa ajili ya ugonjwa wa figo na matibabu ya saratani.
Ili kufadhili mpango huo, serikali inalenga mapato ya KSh trilioni 3.6, huku mapato ya kawaida yakichangia KSh trilioni 2.99. Nakisi itabaki, ikifadhiliwa kupitia mkopo wa takriban KSh trilioni 1.2.
Chini ya Ajenda ya Mabadiliko ya Kiuchumi ya Chini (BETA), kilimo, nyumba, utengenezaji, uvumbuzi wa kidijitali na miundombinu vinapewa kipaumbele kama vichocheo vya ukuaji.
Programu ya Nyumba Nafuu inapokea KSh bilioni 50, inayotarajiwa kuzalisha ajira na kuchochea mahitaji ya vifaa vya ujenzi vya ndani. Huduma ya Kitaifa ya Vijana imetengewa KSh bilioni 12.5, huku KSh bilioni 4.9 zikitengwa kwa ajili ya kuajiri walimu 20,000 wa mafunzo kwa vitendo.
Licha ya malengo makubwa ya maendeleo, matumizi ya kawaida yanabaki kuwa makubwa kwa KSh trilioni 3.5, ikijumuisha mishahara, posho, shughuli na huduma za madeni. Matumizi ya maendeleo ni KSh bilioni 749, huku kaunti zikipokea KSh bilioni 428 katika uhamisho wa hisa sawa.
Miongoni mwa mihimili mitatu ya serikali, Serikali Kuu inasalia kuwa mnufaika mkubwa zaidi.
2. Daily Nation
Gazeti hilo liliripoti kuhusu upungufu wa bajeti na uwezekano wa serikali kukopa ili kufidia.
Serikali inapanga kukopa KSh trilioni 1 zaidi ili kufadhili bajeti ijayo ya KSh trilioni 4.3, huku nakisi ikikadiriwa kuwa takriban KSh trilioni 1.1, Waziri wa Fedha John Mbadi alithibitisha.
Alieleza kwamba pengo hilo litafunikwa kupitia mikopo ya ndani na nje, ikiwa ni pamoja na KSh bilioni 116.2 kutoka taasisi za kimataifa na KSh trilioni 1 kutoka kwa mikopo ya ndani, ikisisitiza utegemezi mkubwa wa serikali kwa deni licha ya kuongezeka kwa majukumu ya kitaifa.
Elimu imetengwa KSh bilioni 7 kwa ajili ya shule ya msingi bila malipo, KSh bilioni 54.6 kwa ajili ya elimu ya sekondari bila malipo, na KSh bilioni 30.7 kwa ajili ya sekondari ya chini, pamoja na KSh bilioni 4.9 kwa ajili ya kuajiri walimu 20,000 wa kudumu kuanzia Januari 2027.
Wazee wa kijiji, kwa mara ya kwanza, watapokea posho zenye thamani ya KSh bilioni 3.9, huku mgao wa afya ukijumuisha KSh bilioni 20.9 kwa ajili ya KEMSA, KSh bilioni 3.1 kwa ajili ya KEMRI, KSh bilioni 9.3 kwa wahitimu wa udaktari, na KSh bilioni 10.9 kwa ajili ya KMTC.
Kilimo kimepewa kipaumbele kwa KSh bilioni 64 ili kuongeza uzalishaji na ustahimilivu wa hali ya hewa, huku uchumi wa baharini ukipata KSh bilioni 8.2. Sekta ya ubunifu inafaidika na KSh bilioni 8.6 ili kusaidia filamu, muziki, mitindo, sanaa, na uvumbuzi wa kidijitali.
Mageuzi ya ardhi yatapokea KSh bilioni 9.4 ili kutoa ajira kwa wasio na ardhi na kupunguza migogoro.
Mbadi ilikadiria uchumi kukua kwa 5% mwaka wa 2026, kutoka 5.3% kutokana na migogoro ya kimataifa, lakini inatarajia kupona hadi 5.2% mwaka wa 2027.
Miradi ya maendeleo inabaki kuwa kipaumbele, huku masoko 476 ya kisasa yakipangwa kote nchini, 354 tayari yamekamilika, yakilenga kuimarisha biashara na ujasiriamali.
Bajeti hiyo inaonyesha hatua ya serikali ya kusawazisha kati ya ukuaji wa uchumi, utoaji wa huduma za kijamii, na shinikizo la madeni linaloongezeka.
3. The Standard
Gazeti hilo liliripoti hisia mchanganyiko baada ya uwasilishaji wa bajeti ya saa tatu ya Waziri wa Hazina ya Kitaifa John Mbadi.
Uwasilishaji huo ulivutia hisia kali katika Bunge na serikali.
Wakosoaji kama wabunge Ndindi Nyoro (Kiharu) na John Kaguchia (Mukurweini) walipuuza kama “bajeti ya udanganyifu wa kampeni,” wakitaja nakisi inayoongezeka na ahadi zisizoweza kudumu, huku Edward Muriu wa Gatanga akionya kuhusu madeni na kodi zaidi zinazowalemea Wakenya wa kawaida.
Wafuasi kama vile Waziri wa Afya Aden Duale, Mbunge wa Uriri Mark Nyamita, na Kimani Ichung’wah wa Kikuyu walisifu mgao huo kwa ajili ya miundombinu, huduma ya afya, na usambazaji sawa wa rasilimali, ingawa wengine kama Ibrahim Abdi walilalamika kwamba maeneo kama vile Kaskazini mwa Kenya yaliachwa nje.
Usalama ulipokea zaidi ya KSh bilioni 300, ikiwa ni pamoja na fedha za posho za wazee wa vijiji, kuajiri maafisa wa polisi 10,000, na kusakinisha kamera za ufuatiliaji katika miji mikubwa.
Mbadi alibainisha kuwa ni Wakenya milioni tatu pekee wanaolipa kodi, huku waliobaki wakiwasilisha marejesho bila malipo, ikisisitiza changamoto ya kufadhili bajeti ya KSh trilioni 4.8 yenye nakisi ya KSh trilioni 1.4.
Miitikio mchanganyiko inaonyesha mvutano kati ya ahadi za mabadiliko na hofu ya kuongezeka kwa deni.
Read ENGLISH VERSION
Je, unayo taarifa ya kusisimua ambayo ungependa tuichapishe? Tafadhali, wasiliana nasi kupitia news@tuko.co.ke au WhatsApp: 0732482690.
Chanzo: TUKO.co.ke