Morogoro. Safari ya Tanzania kuelekea uchumi wa Dola bilioni 1,000 (trilioni moja) ifikapo mwaka 2050 haiwezi kufanikiwa kwa kutegemea mapato ya kodi na mikopo ya kigeni pekee; inahitaji ushirikiano kati ya Sekta ya Umma na Sekta Binafsi (PPP) ili kuziba pengo kubwa la kifedha.
Ujumbe huo ulitolewa mwishoni mwa wiki iliyopita katika Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine (SUA), mkoani Morogoro, na wataalamu walitahadharisha kuwa bila ubia wa kimkakati, malengo ya mageuzi ya kilimo yatabaki kuwa ndoto.
Wahadhiri, wanafunzi, wawakilishi wa sekta ya umma na binafsi, pamoja na wawekezaji, walishiriki katika mhadhara ulioandaliwa na Kituo cha Ubia kati ya Sekta ya Umma na Sekta Binafsi (PPPC), uliokuwa na mada “Mchango wa ushirikiano kati ya sekta ya umma na sekta binafsi katika mageuzi ya kilimo.”
Akitoa mada kuu mwishoni mwa wiki, Mkurugenzi Mtendaji wa Kituo cha PPP (PPPC), David Kafulila, amechambua kwa kina kuhusu ukomo wa kibajeti wa Serikali.
Amebainisha kuwa PPP ndiyo injini kuu ya mageuzi ya kilimo, kwani vyanzo vya jadi vya mapato vimefikia ukomo.
Amebainisha kuwa kwa miaka 25 iliyopita, uwiano wa kodi kwa Pato la Taifa (GDP) umekuwa wastani wa asilimia 12 pekee, kiwango ambacho ni cha chini ukilinganisha na wastani wa asilimia 15 wa nchi za Kusini mwa Jangwa la Sahara.
“Kama Tanzania ingefikia angalau wastani huo wa kikanda katika kipindi hicho cha robo karne iliyopita, nchi yetu ingekusanya kiasi cha ziada cha Dola bilioni 40 za Marekani kama mapato ya ndani,” amefafanua.
Amesema kutokana na changamoto za madeni duniani, Serikali haina budi kutafuta “ndoa ya muda mrefu” na sekta binafsi.
“Taifa haliwezi kujenga mustakabali wake kwa kutegemea kodi na mikopo pekee, hivyo ni lazima itazame fursa zilizopo katika PPP ili kutekeleza ipasavyo ajenda yake kuu ya maendeleo,” amesisitiza.
Ameeleza kuwa ushirikiano huo ni kigezo cha lazima kufikia Dira ya 2050 inayolenga uchumi wa Dola trilioni moja za Marekani, jambo litakalohitaji kuongeza uzalishaji wa umeme kutoka megawati 5,000 za sasa hadi megawati 70,000.
Hata hivyo, ametahadharisha kuwa dira hiyo inategemea tija ya binadamu, akibainisha kuwa Fahirisi ya Mtaji wa Watu (Human Capital Index) nchini iko katika asilimia 40 pekee.
“Hii ina maana mtoto anayezaliwa leo atakuwa na tija ya asilimia 40 tu ya uwezo wake akipata huduma bora za afya na elimu,” amebainisha.
Nguzo kuu ya mageuzi hayo, amesema, ni ndoto ya kuendeleza hekta milioni tano za kilimo cha umwagiliaji ifikapo mwaka 2030, kutoka hekta 800,000 za sasa.
“Kufikia lengo hili kunahitaji uwekezaji wa takribani Sh10 trilioni kila mwaka kwa ajili ya sekta ya umwagiliaji pekee. Kiasi hiki kinazidi kwa mbali bajeti nzima ya kila mwaka ya sekta ya kilimo,” amebainisha.
Ametoa mtazamo mpana wa sekta ya kilimo akijumuisha uzalishaji wa mazao, mifugo na uvuvi, akibainisha kuwa sekta hiyo inatoa asilimia 60 ya ajira na kuchangia asilimia 25 ya Pato la Taifa.
Katika Mpango wa Nne wa Maendeleo (FYDP IV), amesema sekta hiyo inahitaji uwekezaji wa Sh47.9 trilioni, ambapo Serikali inatarajia asilimia 40 itatoka sekta binafsi kupitia PPP.
Katika uvuvi, amesema unaangazia ujenzi wa bandari mpya na ya kisasa ya uvuvi iliyopo Kilwa, mkoani Lindi.
“Mradi huu wa mabilioni, wenye thamani ya zaidi ya Sh270 bilioni, unatambuliwa kama bandari kubwa na ya kisasa zaidi ya uvuvi katika ukanda wa Afrika Mashariki na Kati,” amesema.
Kuhusu mifugo, amebainisha fursa za kufufua majosho ya jamii na kukuza utamaduni wa unywaji wa maziwa nchini ili kuchochea viwanda vya usindikaji.
Zaidi ya mitaji, Kafulila amesisitiza kuwa PPP huleta ufanisi wa kimenejimenti, akitaja utafiti wa Chuo Kikuu cha Harvard, Marekani, unaoonesha kuwa Ofisa Mtendaji Mkuu (CEO) mahiri anaweza kuchangia hadi asilimia 39 ya faida ya kampuni.
Ametumia kisa cha mtaalamu aliyetoza gharama kubwa ya ada kwa kubofya kitufe kwenye injini ya meli iliyozima baharini, kuonyesha umuhimu wa kuvutia vipaji vya hali ya juu katika sekta ya umma.
Kiongozi huyo wa PPPC ameeleza pia umuhimu wa kuhama kutoka kilimo cha kujikimu kuelekea mifumo ya kisasa ya mashamba ya nje (out-grower models).
“Katika mifumo hii ya out-grower, wakulima wadogo wanaunganishwa na wawekezaji wakubwa ambao wanawapatia mafunzo, pembejeo na soko la uhakika la mazao yao,” amesema Kafulila.
Amebainisha kuwa asilimia 70 ya utekelezaji wa FYDP IV lazima utokane na sekta binafsi, hivyo kufanya PPP kuwa hitaji la lazima.
Profesa Amandus Muhairwa, akizungumza kwa niaba ya Makamu Mkuu wa Chuo cha SUA, ameeleza kuwa maendeleo ya kilimo ndiyo kipaumbele kikuu cha uwekezaji.
Ametaja mageuzi ya China ya mwaka 1978 kama mfano wa jinsi uchumi wa vijijini unavyoweza kubadilika kupitia uwekezaji wa kimkakati katika umwagiliaji na utafiti.
“SUA itaendelea kujitolea kutekeleza Mpango wa Nne wa Maendeleo wa Miaka Mitano (FYDP IV) kwa kutafsiri maarifa na tafiti kuwa fursa zinazokopesheka,” amesisitiza.
Wakati wa majadiliano, Ofisa Ugani Samuel Daha ameibua hofu kuhusu kasumba ya wananchi kupenda huduma za bure.
Mwanafunzi Juma Hemed aliomba ufafanuzi kuhusu mkakati wa kitaifa wa kusimamia ushirikiano huo, huku mwanafunzi Irene akiuliza iwapo PPP inasaidia mabadiliko ya nguvu kazi kwenda kwenye viwanda.
Mariam Masele alihoji vigezo vya kuwateua washirika ili kuhakikisha thamani ya fedha na kuepuka mikataba mibovu.