Uchaguzi wa urais na wa wabunge unafanyika Januari 15 nchini Uganda. Rais aliye madarakani Yoweri Museveni, aliye madarakani tangu mwaka 1986, anawania muhula wa saba. Wanaokabiliana naye ni wagombea wengine saba, akiwemo Bobi Wine, kiongozi wa upinzani wa Uganda. Kizza Besigye alishikilia wadhifa huu kwa takriban miaka kumi na tano kabla ya kukamatwa zaidi ya mwaka mmoja uliopita.
Imechapishwa:
Dakika 5 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
Uganda itapiga kura siku ya Alhamisi katika uchaguzi wa urais na wa wabunge ambao rais aliye madarakani Yoweri Museveni, baada ya miaka 40 madarakani, anakusudia kushinda kikamilifu, huku wengi wakiogopa wimbi la ukandamizaji unaozunguka uchaguzi huo. Rais huyo wa Uganda mwenye umri wa miaka 81 anapingwa sana na Bobi Wine, jina la kisanii la Robert Kyagulanyi.
Yoweri Museveni, aliye madarakani tangu mwaka 1986, hana hofu yoyote ya kushindwa: uchaguzi nchini Uganda unafanyika “katika hali iliyojaa ukandamizaji na vitisho,” Kamishna Mkuu wa Haki za Binadamu wa Umoja wa Mataifa alilaani hivi karibuni.
Yoweri Museveni, mwenye umri wa miaka 81, yuko madarakani kwa miaka 40
Akiwa mmoja wa wakuu wa nchi waliohudumu kwa muda mrefu zaidi barani humo, kwa kweli anatafuta muhula wa saba, hasa kutokana na mageuzi mawili ya kikatiba yaliyopitishwa kwa miaka mingi ambayo yanamruhusu kugombea tena.
Kingozi mwenye mwendelezo na uzoefu kwa baadhi, ishara ya maisha marefu yenye utata na ya kimabavu kwa wengine, rais wa Uganda amekuwa na jukumu muhimu katika Afrika Mashariki na eneo la Maziwa Makuu kwa miongo minne.
Akiwa alihusika kwa muda mrefu katika mapambano ya silaha, kwanza dhidi ya dikteta Idi Amin Dada katika miaka ya 1970, kisha kwa kuunda uasi wa Jeshi la Kitaifa la Upinzani (NRA) dhidi ya Milton Obote katika miaka ya 1980, Yoweri Museveni alichukua madaraka mwaka wa 1986 kufuatia “vita vya msituni,” akichukua usukani wa nchi iliyoharibiwa na miongo kadhaa ya machafuko.
Bado akiwa madarakani miaka 40 baadaye, anatetea rekodi yake ya utulivu na mageuzi ya kiuchumi ambayo yamefufua nchi. Kauli mbiu yake ya kampeni: “Kulinda mafanikio,” huku wapinzani wake wakimshutumu kwa kujikusanyia madaraka na ukandamizaji wa wakosoaji.
Maswali kuhusu urithi wake yameongezeka katika miaka ya hivi karibuni, huku mwanawe mkubwa akipandishwa cheo jeshini, Jenerali mtata na Mkuu wa Jeshi Muhoozi Kainerugaba. Lakini maswali haya ni kama yamezimwa, kwa sababu Yoweri Museveni ameazimia kugombea muhula mwingine wa miaka mitano.
Bobi Wine, kutoka “rais wa ghetto” hadi kuwa kiongozi wa upinzani
Nyota wa zamani wa muziki wa mtindo wa reggae aliyegeuka kuwa kiongozi wa upinzani, mwenye umri wa miaka 43 ni mmoja wa wagombea wachanga zaidi na anaahidi “Uganda mpya.” Ugombea wake unachochewa na kijana mwenye nia ya mabadiliko.
Kofia ya kinga kichwani mwake, fulana isiyopitisha risasi, na bendera ya Uganda mkononi: hii ni moja ya picha zitakazobaki kwake wakati wa kampeni hii, ikirudia ujumbe anaoutoa kwenye mikutano yake: “Shinda hofu ili umshinde Museveni.”
Bobi Wine alizaliwa na kukulia katika kitongoji duni cha Kamwokya, mojawapo ya vitongoji maskini zaidi vya Kampala, katikati ya mapambano ya kuishi na ukatili wa polisi. Kwanza alijipatia jina kama mwanamuziki mwenye nyimbo kali zinazochanganya reggae na Afrobeat, tayari zikiwa na mashairi yaliyojaa siasa. Alilaani ufisadi na dhuluma, akaunda kikundi kinachoitwa Ghetto Republic, na kujitambulisha kama sauti ya kijana wa mjini ambaye alihisi kupuuzwa. Jina lake la utani lilizaliwa: “rais wa ghetto.”
Mnamo mwaka 2017, alichukua hatua na kuingia kwenye siasa. Akiwa na umri wa miaka 35, aligombea katika uchaguzi mdogo wa bunge. Alishinda kwa kishindo. Akiwa mkosoaji mkubwa wa rais, Bobi Wine alikamatwa mara kadhaa, jambo ambalo aliligeuza kuwa chombo cha kisiasa, akishutumu “ukandamizaji wa kimfumo.”
Mwaka 2021, aligombea urais na kuwahamasisha wapiga kura vijana kwa wingi. Hatimaye, alichukua nafasi ya pili, kulingana na matokeo rasmi. Alilaani udanganyifu ulioenea na kuapa kulipiza kisasi.
Kizza Besigye, mtu asiyekuwepo anayesumbuliwa na uchaguzi
Jina moja halipo kwenye uchaguzi huu. Na bado, anasumbuliwa na kampeni: Kizza Besigye. Mkongwe wa upinzani, aliyekamatwa mara kadhaa, kwa sasa anashikiliwa katika gereza la Luzira tangu alipotekwa nyara jijini Nairobi, mnamo mwezi Novemba 2024, alishtakiwa kwa uhaini mkubwa, uhalifu unaoadhibiwa kwa kifo. Kwa wafuasi wake, amekuwa ishara: mtu mwingine katika uchaguzi huu.
Mtoto wa polisi, Kizza Besigye alikulia Rukungiri, magharibi mwa nchi. Daktari wa zamani wa Yoweri Museveni wakati wa vita vya msituni, na baadaye waziri, aliachana na rais mwishoni mwa miaka ya 1990, akimtuhumu kwa kusaliti kanuni zake.
“Yeye ni mtu aliyejitolea kwa haki,” anasema Ladislaus Kiiza Rwakafuuzi, wakili wa haki za binadamu. Na, kulingana naye, ni hasa baada ya uchaguzi wa mwaka 2006 ambapo serikali inamwogopa: Kizza Besigye inadaiwa alipata ripoti za vituo vya kupigia kura zinazomwonyesha kama mshindi. “Aliweka ushahidi,” anadai.
Leo, kiongozi wa upinzani bado yuko kizuizini. Ladislaus Kiiza Rwakafuuzi analaani kesi hiyo kama “ya kisiasa zaidi kuliko kisheria” na anatania kwamba Kizza Besigye amesaini maombi mengi ya dhamana “angeweza kuandika kitabu kuhusu hali inayomkabili.”
Kizza Besigye sasa amempa Bobi Wine mwenge, mwanamuzikii huyo aliyegeuka kuwa kiongozi wa upinzani. Chama chake, Chama cha People’s Front for Freedom, haikuteua mgombea katuka uchaguzi huu. Mchambuzi Tolit Atiya anakumbuka ziara ya mwanamuziki huyo nyumbani kwake, akiwa na gitaa mkononi: wawili hao waliimba nyimbo za mapinduzi. Ahadi ya “mabadiliko” ambayo, machoni pao, haikutimizwa kamwe.