Dar es Salaam. Tanzania imesisitiza juhudi za Rais Samia Suluhu Hassan za kukuza uwajibikaji, mshikamano na kuimarisha taasisi kufuatia vurugu zilizohusiana na Uchaguzi Mkuu wa Oktoba 29, 2025. Taarifa hii ilitolewa wakati wa hafla ya kando iliyofanyika sambamba na Kikao cha 61 cha Baraza la Haki za Binadamu la Umoja wa Mataifa huko Geneva, Uswisi.
Serikali inategemea matokeo ya Tume Huru ya Uchunguzi juu ya vurugu, uharibifu wa mali na vifo vinavyodaiwa, ili kupata suluhisho la kudumu na kuzuia matukio kama hayo kutokea tena. Tume hiyo imeelezewa kama chombo cha kitaifa kilichoanzishwa ili kuangazia ukweli, kuimarisha imani ya umma na kusaidia uwajibikaji, mshikamano na utawala wa kidemokrasia.
Akizungumza kwenye hafla hiyo, Beatrice Edward Mpembo, Mkurugenzi Msaidizi wa Haki za Binadamu katika Wizara ya Katiba na Sheria, alisema Tume ilianzishwa na Rais Samia mnamo 18 Novemba 2025 chini ya Sheria ya Tume za Uchunguzi, Sura ya 32.
“Wajibu wake ni kuchunguza matukio hayo, kubaini sababu zake, na kutoa ushauri kwa Serikali juu ya hatua za kushughulikia changamoto hizo,” alisema katika taarifa iliyotolewa kwa vyombo vya habari Dar es Salaam Alhamisi, Machi 12, 2026.
Alifafanua kuwa Tume inafanya kazi kama chombo huru cha uchunguzi na ukaguzi kilichoundwa kwa mujibu wa hali ya dharura, kilicholenga kupitia matukio ya vurugu, kutathmini majibu yaliyotolewa na kurejesha imani ya umma katika taasisi na michakato ya kitaifa.
Tume inaongozwa na Jaji Mkuu Mstaafu wa Tanzania, Mohamed Chande Othman, na inasaidiwa na wakiwemo wawakilishi wengine nane wanawake wawili na wanaume sita – wenye uzoefu katika usimamizi wa serikali, sheria, usalama, maendeleo na utawala.
Majukumu yake ni pamoja na kuchunguza mizizi ya vurugu, ikiwemo malalamiko ya vijana na hatua za upinzani; kutathmini majibu ya vyombo vya usalama; kupendekeza hatua za kuimarisha mshikamano na mshikamano wa kijamii; kukagua uwezekano wa ufadhili kwa wahusika wa vurugu; na kupendekeza mabadiliko ya kuzuia vurugu za uchaguzi siku zijazo na kuimarisha taasisi za kidemokrasia.
Tanzania pia imesisitiza uwazi na ushiriki wa umma katika kazi ya Tume. Tovuti ya umma inatoa taarifa juu ya mchanganyiko wa Tume, masharti yake ya kazi na njia za wananchi kushiriki kupitia barua, simu na mitandao ya kijamii. Tume pia ilishiriki katika mkutano wa vyombo vya habari uliotangazwa kitaifa mnamo 1 Desemba 2025 na imefanya vikao vya umma na binafsi vikihusisha mawaziri, Mwanasheria Mkuu, maafisa wakuu, wananchi, wasomi na wawakilishi wa asasi za kiraia.
Kulingana na mapendekezo ya Tume, Serikali imetoa Mpango wa Kitaifa wa Majadiliano kwa ajili ya kurejesha amani, kushughulikia mgawanyiko wa kijamii, kukuza uwazi na mazungumzo, kuzuia migogoro ya baadaye na kuimarisha utawala wa kidemokrasia na mshikamano wa kitaifa.
Hatua nyingine ni pamoja na msamaha kwa vijana 1,787 waliokuwa na makosa madogo wakati wa vurugu na kuanzishwa kwa Wizara mpya ya Vijana chini ya Ofisi ya Rais, iliyotangazwa mnamo 17 Novemba 2025, kushughulikia ukosefu wa ajira, ujuzi na ushiriki wa vijana katika maendeleo ya taifa.
Tume ilipewa siku 90 kwa awali kukamilisha kazi yake lakini baadaye ilipata nyongeza ya siku 42 kutokana na umuhimu wa umma. Ripoti yake inatarajiwa Aprili 2026, na Serikali inategemea mapendekezo yake kutekeleza suluhisho la kudumu kwa vurugu hizo huku ikizingatia uwajibikaji, haki za binadamu na utawala jumuishi.