Unguja. Wakati fedha kidogo zikitengwa kwa Ofisi ya Makamu wa Kwanza wa Rais, wachambuzi wa kisiasa na uchumi wametoa tahadhari kuwa bajeti tegemezi inakwamisha utekelezaji wa majukumu makuu ya Taifa, wakishauri Serikali kuanza kutegemea vyanzo vyake vya mapato badala ya wafadhili.
Makadirio ya mapato na matumizi ya bajeti ya ofisi hiyo yameibua mjadala ndani na nje ya Baraza la Wawakilishi tangu yalipowasilishwa Mei 8, 2026.
Kaimu Waziri wa Ofisi ya Makamu wa Kwanza wa Rais, Hamza Hassan Juma, akizungumza na Mwananchi leo, Jumapili, Mei 10, 2026, amekiri kuwa ufinyu wa bajeti ni changamoto kubwa inayosababisha usumbufu katika taasisi nne zilizo chini ya ofisi hiyo—Watu wenye Ulemavu, Tume ya Ukimwi, Mamlaka ya Kudhibiti na Kuzuia Dawa za Kulevya, na Mazingira.
“Zipo changamoto, ikiwemo ufinyu wa bajeti ambao hauendani na mahitaji ya utekelezaji wa majukumu ya ofisi,” amesema Waziri Hamza.
Kwa mwaka wa fedha 2025/2026, ofisi hiyo iliidhinishiwa Sh27.182 bilioni, zikiwemo Sh6.941 bilioni kwa mishahara, Sh5.883 bilioni kwa matumizi mengineyo, Sh12.413 bilioni kwa miradi ya maendeleo, na Sh1.944 bilioni kama ruzuku.
Hadi Machi 2026, jumla ya Sh9.283 bilioni, sawa na asilimia 40, zimetumika kwa kazi za kawaida, huku Sh5.155 bilioni, sawa na asilimia 97, zikigawika kwa mishahara pekee. Kazi za maendeleo ziliipata Sh1.317 bilioni, sawa na asilimia 11, kutoka kwa washirika wa maendeleo.
Kwa mwaka wa fedha 2026/2027, Waziri Hamza ameliomba Baraza liidhinishe jumla ya Sh35.558 bilioni, zikiwemo Sh17.529 bilioni kwa matumizi ya kawaida, Sh7.453 bilioni kwa mishahara, Sh8.223 bilioni kwa matumizi mengineyo, na Sh1.906 bilioni kama ruzuku.
Akizungumza na Mwananchi, Mtaalamu wa Uchumi na Fedha, Dk Khalfan Salum Suleiman, amesema ufinyu wa bajeti unatokana na kutegemea wafadhili.
“Siku zote msaada wa wahisani una malengo yao, hivyo bajeti tegemezi haifai,” amesema.
Dk Khalfan pia amesisitiza kuwa vipaumbele vya Serikali vimeelekezwa zaidi katika miundombinu, elimu na afya, jambo linalosababisha ofisi nyingine kupata bajeti kidogo.
Ali Makame, mchambuzi wa siasa na jamii, amesema bajeti tegemezi haina uhakika wa fedha na mara nyingi fedha hizo zinatumika zaidi kwa mishahara.
“Bila kubadili mfumo, tutabaki pale pale. Tunahitaji utashi na umakini katika kushughulikia masuala haya,” amesema.
Aidha, baadhi ya wachambuzi wamesema ufadhili mdogo unaweza pia kuwa kutokana na kiongozi wa ofisi kutokuwepo madarakani kutokana na kuwa anatoka upinzani.
Ofisi ya Makamu wa Kwanza wa Rais kwa sasa haina kiongozi baada ya Othman Masoud kumaliza muda wake, na chama bado hakijamteua mtu mpya.
Mazungumzo baina ya chama hicho na CCM yanaendelea, huku Rais Hussein Mwinyi, akisisitiza kuwa Serikali itaendelea na kazi bila kuingiliwa na maslahi ya chama hicho.
Licha ya bajeti kupitishwa, baadhi ya wajumbe wa Baraza la Wawakilishi wameonesha kusikitishwa na kiwango cha fedha kilichotengwa, wakisema ofisi hiyo inashughulikia mambo makuu yanayoathiri taifa kama ukimwi, dawa za kulevya, mabadiliko ya tabianchi na ulemavu.
Mwakilishi wa Wawi, Bakar Hamad Bakar, amesisitiza kuwa fedha zinazotolewa zinatakiwa kutosheleza. Mwakilishi wa Chaani, Juma Usonge Hamad, amesema bajeti ndogo inahitaji kuongezwa ili kusaidia programu muhimu za kupambana na dawa za kulevya zinazohusisha watu wenye nguvu za kifedha.
Hali hiyo inaonesha kuwa ufadhili mdogo unasababisha changamoto kubwa katika utekelezaji wa majukumu ya ofisi ya Makamu wa Kwanza wa Rais, huku wataalamu wakisisitiza haja ya Serikali kujitegemea kifedha ili kufanikisha miradi muhimu kwa wananchi.