- Sheria ya Fedha ya 2026, iliyotiwa saini kuwa sheria na Rais William Ruto mnamo Juni 23, 2026, imeanzisha mabadiliko makubwa ya ushuru yatakayoanza kutekelezwa Julai 1, 2026, yakilenga malipo ya kidijitali, ushuru kwa kampuni zisizo wakaazi katika sekta ya uchimbaji, kodi ya mapato ya nyumba za kupangisha na marejesho ya kodi yaliyojazwa mapema
- Mabadiliko makuu ni pamoja na kupanuliwa kwa tafsiri ya mrabaha (royalties) kujumuisha mitandao ya malipo ya kidijitali na kiwango kipya cha ushuru cha 15% kwa mapato yanayorejeshwa nje ya nchi na wenye leseni na wakandarasi wasio wakaazi katika sekta ya uchimbaji
- Mabadiliko mengine yanatarajiwa kuathiri biashara ya mitumba na vyuma chakavu pamoja na biashara ya bidhaa zinazoingia kutoka nchi wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC)
Sheria ya Fedha ya 2026, iliyotiwa saini kuwa sheria mnamo Juni 23, 2026, imeleta mabadiliko makubwa ya ushuru yanayoanza kutumika Julai 1, 2026, katika ushuru wa mapato, kodi ya zuio (Withholding Tax – WHT), VAT, ushuru wa bidhaa (Excise Duty) na usimamizi wa kodi.
Source: Twitter
Marekebisho hayo yanalenga kupanua wigo wa ukusanyaji wa kodi, kuimarisha uzingatiaji wa sheria na kuoanisha mfumo wa ushuru wa Kenya na mabadiliko ya uchumi na teknolojia ya kidijitali.
Hata hivyo, baadhi ya vipengele, ikiwemo mabadiliko ya muda wa kuwasilisha marejesho ya ushuru wa mapato na marekebisho ya ushuru wa bidhaa kwa simu za mkononi, yameahirishwa hadi Januari 1, 2027.
Mabadiliko makuu ya ushuru wa mapato ni yapi?
Yafuatayo ni muhtasari wa mabadiliko muhimu ya taratibu za kodi yanayoanza kutekelezwa Julai 1, 2026.
Mabadiliko ya Ushuru wa Mapato
|
Mabadiliko |
Tarehe ya Kuanza |
|
1. Sheria ya gawio linalodhaniwa: Asilimia 60 ya faida ambayo haijagawiwa itatozwa WHT iwapo gawio halitatangazwa ndani ya miezi 12 |
Julai 1, 2026 |
|
2. Kodi ya zuio kwa mapato ya nyumba za kupangisha: Kutoka 7.5% hadi 10% |
Julai 1, 2026 |
|
3. Kodi mpya kwa mapato ya upangishaji ya wasio wakaazi (NRRIT): 30% kwa mapato ghafi ya mali isiyohamishika; 15% kwa mali inayohamishika |
Julai 1, 2026 |
|
4. Kuondolewa kwa kiwango maalumu cha WHT kwa gawio la EAC: Kiwango cha kawaida kitatumika (kutoka 5% hadi 15%) |
Julai 1, 2026 |
|
5. Kodi ya faida ya mtaji (CGT) kwa uhamisho usio wa moja kwa moja: Kiwango cha 20% kimeondolewa; uuzaji wowote wa mali na asiye mkazi sasa utatozwa CGT |
Julai 1, 2026 |
|
6. WHT kwa mauzo ya vyuma chakavu (1.5%) na ushindi wa kamari (20%) |
Julai 1, 2026 |
|
7. Ushuru wa uagizaji wa mitumba: 5% ya thamani ya forodha, utakaolipwa bandarini |
Julai 1, 2026 |
|
8. Makato ya uwekezaji ya 10% sasa yatadaiwa kila mwaka kwa mafungu sawa badala ya kudaiwa mara moja, hivyo kusambaza makato ya mtaji kwa miaka 10 |
Julai 1, 2026 |
|
9. Sekta ya uchimbaji/petroli kwa wasio wakaazi: Ushuru wa 15% kwa mapato yanayorejeshwa nje ya nchi kwa wenye leseni na wakandarasi; ushuru wa kampuni umepunguzwa kutoka 37.5% hadi 30% |
Julai 1, 2026 |
Mabadiliko ya Kodi ya Zuio (WHT)
|
Mabadiliko |
Tarehe ya Kuanza |
|
10. Tafsiri ya mrabaha imepanuliwa kujumuisha programu za kompyuta, majukwaa ya kidijitali, mitandao ya malipo na mifumo ya kadi, hivyo kuingizwa kwenye WHT |
Julai 1, 2026 |
|
11. Ada za usimamizi na huduma za kitaalamu sasa zinajumuisha ada za interchange na merchant service |
Julai 1, 2026 |
Mabadiliko ya VAT
|
Mabadiliko |
Tarehe ya Kuanza |
|
12. Msamaha wa VAT kwa huduma za uchakataji wa malipo, usuluhishi, payment gateway na aggregation umeondolewa (sasa zitatozwa VAT ya 16%) |
Julai 1, 2026 |
|
13. Misamaha mipya ya VAT: Malighafi za dawa, malighafi za chakula cha mifugo, magari ya umeme, betri, miundombinu ya PPP, majiko ya bioethanol na simu |
Julai 1, 2026 |
|
14. Kipindi cha kudai VAT ya pembejeo kimeongezwa kutoka miaka 2 hadi miaka 3 |
Julai 1, 2026 |
|
15. Adhabu zimeongezwa mara mbili kwa kutotumia e-invoice au kutowasilisha taarifa kwa njia ya kielektroniki |
Julai 1, 2026 |
Mabadiliko ya Ushuru wa Bidhaa (Excise Duty)
|
Mabadiliko |
Tarehe ya Kuanza |
|
16. Ushuru wa bidhaa wa 50% kwa magari ya kale na ya kihistoria |
Julai 1, 2026 |
|
17. Kuongezwa kwa ushuru wa bidhaa kwa makaa ya mawe, juisi za matunda na magari ya kale |
Julai 1, 2026 |
|
18. Kuondolewa kwa upendeleo wa ushuru wa bidhaa kwa bidhaa nyingi kutoka EAC |
Julai 1, 2026 |
Mabadiliko ya Usimamizi wa Kodi
|
Mabadiliko |
Tarehe ya Kuanza |
|
19. Kuanzishwa kwa Sheria Mpya ya Kuzuia Ukwepaji Kodi (GAAR) chini ya Sheria ya Taratibu za Kodi |
Julai 1, 2026 |
|
20. KRA imepewa mamlaka ya kutoa makadirio ya kodi yanayotokana na data (Kifungu kipya cha 29A) |
Julai 1, 2026 |
|
21. Marejesho ya kodi yaliyojazwa mapema: KRA itayaandaa na kuyatoa kabla ya mwisho wa Januari; mlipakodi atakuwa na miezi miwili kuyarekebisha |
Julai 1, 2026 |
|
22. Msamaha wa kodi umeongezwa: Kipindi cha kustahili hadi Desemba 31, 2025; mwisho wa malipo hadi Desemba 31, 2026 |
Julai 1, 2026 |
|
23. Kiwango cha bidhaa zisizotozwa ushuru kwa wasafiri kimeongezwa kutoka dola za Marekani 300 hadi dola 2,000 |
Julai 1, 2026 |
|
24. Msamaha wa CGT na ushuru wa stempu kwa mali zinazohamishiwa REITs |
Julai 1, 2026 |
|
25. Watoa huduma za mali pepe (VASP) sasa watalazimika kuwasilisha taarifa za kila mwaka, huku kutofuata sheria kukitozwa faini ya KSh 1 milioni |
Julai 1, 2026 |
|
26. Ushuru wa usafirishaji kwa kampuni za meli zisizo wakaazi utalipwa ndani ya siku tano baada ya malipo au kabla ya meli kuondoka bandarini |
Julai 1, 2026 |
Ni vipengele gani vimeahirishwa hadi Januari 1, 2027?
Marekebisho yanayohusu muda wa kuwasilisha marejesho ya ushuru wa mapato, mabadiliko ya ushuru kwa wakandarasi wa uchimbaji wasio wakaazi na mapato yanayorejeshwa nje ya nchi, pamoja na ushuru wa bidhaa kwa simu za mkononi, yataanza kutekelezwa Januari 1, 2027.
Hii inajumuisha kupunguzwa kwa muda wa kuwasilisha marejesho ya kodi ya kampuni hadi miezi minne badala ya sita, pamoja na kuongezwa kwa ushuru wa bidhaa kwa simu za mkononi hadi 25%, huku ushuru huo ukianza wakati simu inapowashwa.
Read ENGLISH VERSION
Je, unayo taarifa ya kusisimua ambayo ungependa tuichapishe? Tafadhali, wasiliana nasi kupitia news@tuko.co.ke au WhatsApp: 0732482690.
Chanzo: TUKO.co.ke