Dar es Salaam. Asubuhi ni mwanzo wa siku mpya, muda muhimu ambao mwili na akili hujiandaa kwa majukumu ya siku nzima.
Hata hivyo, watu wengi hufanya makosa makubwa kwa kuanza siku zao na vyakula au vinywaji visivyofaa.
Baadhi hukimbilia kunywa vinywaji vya kuongeza nguvu maarufu ‘energy drinks’, wengine pombe, huku wengine wakichagua vyakula vizito na vyenye mafuta mengi.
Huenda ikawa ni mazoea au urahisi wa kuvipata, ukweli ni kwamba tabia hizi zinaweza kuathiri afya kwa kiasi kikubwa bila wengi kutambua.
Kwanza kabisa, kunywa vinywaji vya kuongeza nguvu asubuhi, kunaweza kuonekana kama njia ya haraka ya kupata nguvu.
Vinywaji hivi mara nyingi huwa na kiwango kikubwa cha kafeini na sukari. Kafeini inapochukuliwa kwa wingi, hasa tumboni bila chakula, inaweza kusababisha mapigo ya moyo kwenda kasi, wasiwasi na hata kizunguzungu. Aidha, sukari nyingi husababisha ongezeko la ghafla la nguvu mwilini, lakini nguvu hiyo hupungua haraka, hali inayoweza kukuacha ukiwa mchovu zaidi katikati ya siku. Hii siyo njia bora ya kuanza siku yenye tija.
Mbaya zaidi, baadhi ya watu huanza siku kwa kunywa pombe. Ingawa inaweza kuonekana kama jambo lisilo la kawaida kwa baadhi, kwa wengine ni tabia iliyojengeka.
Kunywa pombe asubuhi huathiri uwezo wa ubongo kufanya kazi vizuri, hupunguza umakini, na kuongeza hatari ya kufanya uamuzi mbaya. Pia huathiri ini ambalo ndilo chombo muhimu katika kusafisha sumu mwilini.
Kuanzia siku na pombe ni sawa na kuupa mwili mzigo kabla hata haujaanza kufanya kazi zake za kawaida.
Kwa upande wa vyakula, kuna wale wanaoanza siku kwa kula vyakula vizito sana kama vyenye mafuta mengi, kukaangwa sana au vyenye sukari nyingi. Vyakula hivi huweza kusababisha mmeng’enyo kuwa mgumu, hali inayoleta uvivu, kusinzia na hata maumivu ya tumbo.
Mwili unapoelemewa na chakula kizito mapema asubuhi, hupoteza ufanisi wa kufanya kazi kwa ubora unaotakiwa.
Kwa nini uepuke vyakula hivi?
Sababu mojawapo ya kuepuka vyakula vizito asubuhi ni kwamba mfumo wa mmeng’enyo wa chakula bado unaamka. Baada ya usiku mzima wa kupumzika, mwili unahitaji kitu chepesi na chenye virutubisho ili kuanza kazi zake polepole. Kula chakula kizito ghafla kunaweza kusababisha mfumo huu kushindwa kufanya kazi kwa ufanisi, na hivyo kuleta usumbufu wa kiafya.
Pia, tabia ya kuanza siku na vinywaji au vyakula visivyofaa inaweza kuathiri uzito wa mwili.
Vinywaji vyenye sukari nyingi na vyakula vya mafuta huongeza kalori mwilini bila kutoa virutubisho muhimu.
Hii huongeza hatari ya kunenepa kupita kiasi, ambayo nayo huambatana na magonjwa kama kisukari, shinikizo la damu, na matatizo ya moyo.
Ni muhimu kuelewa kuwa kile unachokula au kunywa asubuhi kina athari ya moja kwa moja kwa jinsi utakavyohisi siku nzima. Ukianza siku na chaguo lisilofaa, kuna uwezekano mkubwa wa kuendelea kufanya uamuzi mbaya wa lishe siku nzima.
Hii ni kwa sababu mwili unakuwa tayari umeingia katika mzunguko usiofaa wa nishati na hamu ya kula.
Badala ya kuanza siku na vinywaji vya nguvu au pombe, ni vyema kuchagua vinywaji salama kama maji au vinywaji vya asili visivyo na sukari nyingi.
Maji husaidia kuamsha mwili, kuboresha mzunguko wa damu na kuandaa mfumo wa mmeng’enyo kwa kazi. Kwa upande wa chakula, kifungua kinywa chepesi chenye uwiano mzuri wa virutubisho kama protini, wanga na vitamini ni chaguo bora zaidi.
Kwa mfano, unaweza kula matunda, nafaka zisizokobolewa, au mayai kwa kiasi. Vyakula hivi hutoa nguvu ya kudumu, huboresha umakini, na kusaidia mwili kufanya kazi kwa ufanisi.
Tofauti na sukari nyingi au mafuta, vyakula hivi hutoa nishati taratibu bila kushusha kiwango cha nguvu ghafla.
Faida kwa afya ya akili
Aidha, kuanza siku kwa njia sahihi kuna faida hata kwa afya ya akili. Mwili unapopata lishe bora, ubongo hufanya kazi vizuri zaidi.
Hii huongeza uwezo wa kufikiri, kufanya uamuzi na hata kudhibiti hisia. Kinyume chake, kuanza siku na pombe au vinywaji vyenye kafeini nyingi kunaweza kusababisha msongo wa mawazo na kukosa utulivu.
Ni muhimu pia kuzingatia kuwa tabia hujengwa polepole. Ikiwa umezoea kuanza siku na vinywaji au vyakula visivyofaa, mabadiliko hayawezi kutokea mara moja.
Anza kwa kupunguza matumizi ya vinywaji vya nguvu au vyakula vizito, kisha badilisha polepole na chaguo bora zaidi. Mwili wako utaanza kuzoea na hatimaye utaona tofauti kubwa katika afya yako.
Siku zote kumbuka, asubuhi ni msingi wa siku yako yote. Chaguo unazofanya wakati huu zina athari kubwa kwa afya yako ya muda mfupi na mrefu.
Epuka kuanza siku na vyakula hivi tulivyoeleza, kwani vinaweza kuharibu afya yako kimya kimya. Badala yake, chagua vyakula na vinywaji vyenye manufaa kwa mwili wako.
Ni muhimu kukumbuka, afya njema inaanza na uamuzi mdogo unaofanya kila siku, ikiwamo namna unavyoanza asubuhi yako.
Makala hii imetokana na vyanzo mbalimbali vya kimtandao.