Katika historia ya Tanzania, suala la kulinda uhuru wa taifa na mamlaka ya kujifanyia maamuzi limekuwa miongoni mwa misingi iliyosisitizwa na viongozi wakuu wa nchi.
Tangu enzi za Mwalimu Julius Nyerere hadi kipindi cha Rais, John Magufuli, kumekuwapo msimamo wa kupinga shinikizo la nje pale linapoonekana kuingilia masuala ya ndani ya nchi.
Mjadala huu umeibuka tena kufuatia mijadala ya kimataifa kuhusu uchaguzi mkuu wa Tanzania uliofanyika Oktoba 29, 2025 na athari zake katika uhusiano wa Tanzania na baadhi ya washirika wa maendeleo.
Baadhi ya mataifa na taasisi za kimataifa zimeeleza wasiwasi kuhusu mwenendo wa uchaguzi huo, huku zikitaja madai ya ukiukwaji wa misingi ya uchaguzi huru na wa haki. Miongoni mwa nchi zilizotoa kauli kali ni Marekani, ambako kumekuwapo mjadala kuhusu hatua mbalimbali zinazoweza kuchukuliwa dhidi ya Tanzania, ikiwamo suala la misaada na ushirikiano wa maendeleo.
Katika mazingira haya, hoja inayojitokeza ni kama Tanzania inapaswa kukubali shinikizo la nje katika kushughulikia masuala yake ya ndani au isimame katika msingi wa uhuru wake wa kisiasa. Hili si jambo jipya katika historia ya taifa letu.
Mwalimu Nyerere aliwahi kusisitiza mara kadhaa kuwa uhuru wa taifa haupaswi kutetereka kwa sababu ya misaada au mahusiano ya kidiplomasia.
Katika vipindi tofauti vya historia, alichukua misimamo iliyopingana na baadhi ya mataifa yenye ushawishi mkubwa duniani pale alipoamini kuwa maslahi ya Tanzania yalikuwa yanaguswa.
Miongoni mwa matukio yanayokumbukwa ni tofauti zake na baadhi ya nchi za Magharibi kuhusu sera za nje na uhusiano wa kimataifa, alikuwa tayari kubeba gharama za kiuchumi ili kulinda kile alichokiona kuwa ni heshima na uhuru wa taifa.
Vivyo hivyo, wakati wa uongozi wa Rais Magufuli, Tanzania ilishuhudia msisitizo mkubwa wa kujitegemea katika utekelezaji wa miradi ya maendeleo na usimamizi wa rasilimali za taifa.
Serikali yake ilichukua hatua mbalimbali zilizolenga kuongeza udhibiti wa ndani wa rasilimali za nchi, hatua ambazo wakati mwingine zilipingwa na baadhi ya washirika wa maendeleo na taasisi za kimataifa.
Hata hivyo, msimamo wake ulikuwa kwamba uamuzi wa msingi kuhusu mustakabali wa Tanzania unapaswa kufanywa na Watanzania wenyewe.
Leo hii, Rais Samia Suluhu Hassan anakabiliwa na mazingira tofauti lakini yenye maswali yanayofanana. Kwa upande mmoja, Tanzania inahitaji kuendelea kushirikiana na jumuiya ya kimataifa katika biashara, uwekezaji na maendeleo.
Kwa upande mwingine, ipo haja ya kuhakikisha kuwa ushirikiano huo haugeuki kuwa njia ya kuathiri uhuru wa nchi kufanya uamuzi wake. Ni muhimu kutambua kwamba nchi yoyote huru ina wajibu wa kulinda mamlaka yake ya ndani. Hata hivyo, katika dunia ya sasa iliyounganishwa kwa mikataba, sheria za kimataifa na ushirikiano wa kisiasa, uhuru huo pia huenda sambamba na wajibu wa kuheshimu misingi ambayo taifa lenyewe limekubaliana nayo kupitia katiba, sheria na mikataba ya kimataifa.
Ndipo hoja nyeti inapojitokeza kuhusu uchaguzi wa Oktoba 29, 2025. Ikiwa lawama zinazotolewa na mataifa au taasisi za nje zinatokana na maslahi yao ya kisiasa pekee, basi Tanzania ina kila sababu ya kusimama kidete na kutetea uhuru wake.
Lakini iwapo kulikuwapo mapungufu, ukiukwaji wa sheria au kutotekelezwa kwa viwango ambavyo taifa lenyewe limekubali kuviheshimu, basi njia bora si kukataa kila ukosoaji, bali kufanya tathmini ya kina na kuchukua hatua za kurekebisha kasoro hizo.
Historia inaonyesha kwamba hata mataifa yenye nguvu zaidi duniani huimarika kwa kujikosoa na kurekebisha makosa yao. Kukubali dosari zilizotokea hakumaanishi kupoteza uhuru wa taifa; badala yake ni ishara ya ukomavu wa kisiasa na taasisi imara.
Vilevile, kukataa kuingiliwa na mataifa ya nje hakupaswi kutafsiriwa kama kukataa uwajibikaji.
Kwa hiyo, somo linalotokana na misimamo ya Nyerere na Magufuli si la kukataa kila ushauri au ukosoaji kutoka nje, bali ni kuhakikisha kwamba uamuzi kuhusu Tanzania unafanywa kwa kuzingatia maslahi ya Watanzania kwanza. Huo ndio msingi wa uhuru wa kweli wa taifa.
Rais Samia ana nafasi ya kuendeleza urithi huo kwa kusimamia mamlaka ya nchi bila kuyumba mbele ya shinikizo la nje, lakini pia kwa kuhakikisha kwamba pale ambapo taifa limekosea, linakuwa tayari kujirekebisha.
Taifa imara si lile lisilokosea, bali lile linaloweza kutambua makosa yake na kuyarekebisha bila kulazimishwa.
Kwa sababu mwisho wa siku, Tanzania inapaswa kuendelea kulinda uhuru wake wa kisiasa na kidiplomasia, huku ikijenga utamaduni wa uwajibikaji na kuheshimu misingi ya utawala bora.
Tukifanya hivyo, tutakuwa tumedumisha heshima ya taifa letu na wakati huo huo kuimarisha demokrasia na umoja wa kitaifa.