Sekta ya viwanda nchini ipo katika mikono salama ya TIRDO

Novemba 20 kila mwaka Tanzania huungana na nchi nyingine za Afrika kuad­himisha Siku ya Viwanda Afrika ambayo Mkutano Mkuu wa Umoja wa Matai­fa (UNGA, Disemba 1989) uliitangaza kupitia azimio namba A/RES/44/237.

Hii ilitokana na Mku­tano wa Wakuu wa nchi wa Umoja wa Afrika (AU) enzi hizo ukijulikana kama “Organization of African Unity (O.A.U)” uliotoa uamuzi wa kuwa na Siku ya Viwanda ya Afrika katika Mkutano wake uliofanyika katika jiji la Addis Ababa Ethiopia, Julai, 1989.

Lengo kuu la siku hii ni kuongeza ufahamu na umakini kuhusu umuhimu mkubwa wa viwanda katika kukuza uchumi wa Afrika, kuongeza ajira, kuboresha maisha ya wananchi na kupunguza uhatarishi kutokana na athari mbalimbali.

Katika kulitekeleza hilo, Tanzania ikiwa nchi mwa­nachama wa AU inafanya juhudi mbalimbali za kue­ndeleza sekta ya viwanda ambapo kupitia Shirika la Utafiti na Maendeleo ya Viwanda Tanzania (TIR­DO) Serikali imekuwa iki­tekeleza shughuli nyingi za kitaalamu ikiwemo tafiti ili kukuza sekta hiyo.

Katika maadhimisho ya mwaka huu, gazeti hili lilifanya mahojiano maalumu na Mkurugenzi Mkuu wa TIRDO, Profesa Mkumbukwa Madundo Mtambo ambaye ameeleza kwa undani namna shirika hilo linavyosaidia juhudi za Serikali za kuendeleza sekta ya viwanda.

TIRDO imeadhimisha vipi Siku ya Viwanda Afrika mwaka huu?

TIRDO kupitia miradi yake mbalimbali kama vile mradi wa Utambuzi wa Viwanda, Rasilimali na Fursa za Uwekezaji (Indus­trial Mapping) unaoende­lea katika mikoa ya Arusha na Manyara, imeendelea kutoa ufahamu kwa wenye viwanda na wenye uhi­taji wa kuwekeza katika viwanda kwa kuwaelekeza malighafi zinapopatikana kwa wingi wa namna gani na vilevile kuelezea mazin­gira yanayowekwa na Wiz­ara ya Viwanda na Biashara katika kuendeleza viwanda nchini.

Mpaka sasa zoezi la utambuzi limeshafanyika na kukamilika katika mikoa saba ambayo ni Dar es Salaam, Morogoro, Pwani, Tanga na Kiliman­jaro. Mikoa mingine ni Shinyanga na Mwanza. Katika mikoa hiyo jumla ya viwanda vikubwa, vya kati na vidogo 23,150 vimefiki­wa na kutambuliwa katika mikoa hiyo.

Lengo ni kukamilisha taarifa zote katika mikoa yote 26 ya Tanzania Bara ili kama Taifa kuwe na taar­ifa halisi na sahihi juu ya viwanda nchini.

Ni shughuli zipi TIRDO imezifanya katika maad­himisho ya mwaka huu na zilikuwa na lengo gani katika kukuza sekta ya viwanda?

Katika kuadhimisha siku ya viwanda mwaka huu, TIRDO imefanya vitu mbalimbali ikiwemo kuony­esha teknolojia mbalim­bali za kitafiti zilizofanywa ndani ya miaka kumi. Tafiti hizo ni kama vile:

Utafiti juu ya urejeshwaji wa bidhaa za plastiki (Plas­tic recycling technology) TIRDO imekuwa taasisi ya kwanza nchini kuanzi­sha teknolojia hii jambo ambalo limesaidia kupata malighafi na pia kuondoa taka ngumu mitaani.

Uzalishaji wa mkaa mbadala unaotokana na mabaki ya vyakula pamoja na mabaki ya mazao mbali mbali kama vifuu vya nazi, vifuu vya chikichi pamoja na pumba za mpunga

Uanzishaji wa mfumo maalumu utakaoweze­sha kutoa taarifa sahii za viwanda nchini, mfumo huu unajulikana na NIIMS-National Industrial Info­mations System.

Mfumo huu utasaidia katika kupata taarifa za viwanda kirahisi kwa ajili ya uwekezaji na pia kuon­esha mapungufu katika mnyororo mzima wa uza­lishaji wa viwanda nchini.

Wadau gani muhimu TIRDO inashirikiana nao katika utekelezaji wa shu­ghuli zake na ushirikiano huo una mchango gani katika maendeleo ya viwanda?

Kwanza TIRDO inashirikiana kwa karibu na taasisi zilizoko chini ya Wizara ya Viwanda na Biashara kama vile, SIDO, TEMDO, TBS, BRELA kati­ka shughuli za kuendeleza viwanda. Mchango mmo­jawapo kwa maendeleo ya viwanda ni ushirikiano wa kuendeleza teknolojia kwa matumizi ya viwanda kati ya TIRDO, SIDO na TEMDO. Pili ni ushirikiano wa TIRDO na TBS kuhakikisha kuwa viwanda vyetu vinazalisha bidhaa bora zenye viwango vya kuweza kushindana katika soko la ndani na la kimataifa.

TIRDO imekuwa na mchango gani katika kusaid­ia viwanda vidogo, vya kati na vikubwa kuboresha uza­lishaji na ubora wa bidhaa?

Jukumu lingine la TIRDO ni kuhakikisha kuwa viwan­da vya aina zote vinaende­lea na kuzalisha bidhaa zilizo bora katika masoko yote, yaani soko la ndani na la kimataifa.

Hivyo basi michango mikubwa ya TIR­DO katika kusaidia viwanda vya aina zote ni ubunifu na uhaulishwaji wa teknolojia za viwanda kwa viwanda hivi, uboreshaji wa maabara za TIRDO kwa kupata Ithiba­ti (Accreditation) ili viwan­da viweze kutumia kuhakiki ubora wa bidhaa zao, utoaji wa mafunzo mbalimbali kama vile kuongeza tha­mani, uhakiki wa matumizi sahihi ya nishati viwanda­ni, ukaguzi wa mitambo ya viwandani na ushauri katika uzalishaji viwandani.

Je, unaweza kuelezea miradi mikubwa ya utafiti au ubu­nifu inayotekelezwa na TIR­DO kwa sasa ambayo ina­lenga kuchochea maende­leo ya viwanda nchini?

Kwa sasa TIRDO inatekele­za Mradi wa Utambuzi wa Viwanda, Rasilimali na Fur­sa za Uwekezaji (Industrial Mapping) kwa nchi nzima ambayo unaenda kuchochea maendeleo ya viwanda kwa kuweza kuainisha malighafi mbalimbali za viwanda, ujuzi wa wataalamu wa viwanda, changamoto na jinsi ya kuzitatua.

TIRDO imeanza kutekele­za Mradi wa Utambuzi wa Madini ya kimkakati (Critical Minerals) ambayo utaenda kubainisha madini na maeneo yaliko na kuweza kubainisha ni teknolojia gani na viwanda gani vya kuon­geza thamani vya kuanzisha katika maeneo hayo.

TIRDO inatekeleza Mra­di wa Matumizi bora ya Nishati (Energy Efficient) viwandani na katika majengo makubwa. Mradi huu umelenga kupunguza/kubore­sha matumizi ya nishati yasiyo ya laz­ima ambayo itapele­kea kuwa na gharama nafuu za uzalishaji.

TIRDO inaendelea kutekeleza Mradi wa Usi­mamizi wa ujenzi wa viwan­da nchini ambao unacho­chea maendeleo ya viwanda nchini. Mfano TIRDO inasimamia kiwanda kikub­wa cha bidhaa za ngozi, Kilimanjaro International Leather and Leather Prod­ucts za mkoani Kilimanjaro.

TIRDO inaendelea kufan­ya tafiti za kuanzisha ujen­zi wa viwanda, kuboresha viwanda vilivyopo ili kuon­geza uwezo wa uzalishaji wa viwanda hivyo. Mradi wa Kitaifa wa Engaruka Soda Ash ni matokeo makubwa ya TIRDO katika kufanya tafiti za aina hizo za malighafi na kuendeleza ujenzi wa viwanda nchini.

Ni teknolojia au tafiti zipi zilizotokana na TIRDO ambazo zimefanikiwa kule­ta mabadiliko halisi katika uzalishaji wa viwanda vya Tanzania?

Tafiti ya kubaini ubora na wingi wa madini ya Soda katika eneo la Engaruka ni tafiti kubwa kutoka TIRDO iliyowezesha Taifa kupata mwekezaji katika eneo hili ambapo wa sasa mazung­umzo yanaendelea katika kuwekeza kwenye mradi huu.

Teknolojia ya kuhaki­ki pasipo kuharibu Non Destructive Testing (NDT) imewezesha miradi mikub­wa ya Serikali ya kimkakati kuendelea kwa ubora wa kimataifa, miradi ya SGR, bomba la gesi asilia Mtwara, mitambo ya viwandani kama vile “boilers”, “com­pressors” imeweza kuhudu­miwa na teknolojia hii.

TIRDO kupitia maabara zake iliweza kubainisha upotoshaji wa viwango vya madini mbali mbali katika mradi mmojawapo wa nchi hivyo basi kupelekea nchi kuutazama mradi huo upya.

Pia TIRDO kupitia maaba­ra hizo imeweza kubainisha ubora wa Makaa ya Mawe ya Tanzania na ikapelekea nchi kupiga marufuku ya uagizaji wa madini hayo toka nje ya nchi. Hii imepelekea uzal­ishaji wa Makaa ya Mawe kuongezeka, kuongezeka kwa mapato ya nchi na kuongezeka kwa upelekaji wa Makaa ya Mawe nje ya nchi (Export Trade).

TIRDO imechukua hatua gani kuhakikisha tafiti zake zinatumika na wawekezaji au wazalishaji badala ya kubaki katika makaratasi?

Kwa sasa TIRDO imebadi­lika sana katika kufanya tafi­ti zake. Tafiti za kishule hazi­po tena TIRDO na kama zipo zinahusisha jamii kwa kuan­galia tatizo lililopo kwa jamii husika na kufanya utafiti wenye kuleta jinsi ya kutat­ua tatizo hilo. Mfano utafiti ya kubaini ubora na wingi wa madini ya Soda katika eneo la Engaruka ni utafiti mkubwa kutoka TIRDO ulio­fanywa kwa kushirikana na Shirika la Maendeleo la Tai­fa (NDC) uliyowezesha Taifa kupata mwekezaji katika eneo hili ambapo kwa sasa mazungumzo ya uwekezaji yanaendelea katika kuweke­za kwenye mradi huu.

Pia TIRDO kupitia utafiti uliofanywa kwa kushiriki­ana na wadau walioendelea wa kimataifa na maabara imeweza kubainisha ubora wa Makaa ya Mawe ya Tan­zania na ikapelekea Serikali kupiga marufuku ya uagizaji wa madini hayo toka nje ya nchi. Hii imepelekea uzal­ishaji wa Makaa ya Mawe kuongezeka, kuongezeka kwa mapato ya nchi na kuongezeka kwa upelekaji wa Makaa ya Mawe nje ya nchi (Export Trade).

Yote hii inaonyesha jinsi TIRDO ilivyojisheheneza wataalamu na jinsi ina­vyokwenda na wakati kwa kuachana na tafiti za makaratasi na kuja na tafiti zenye tija na kutatua chan­gamoto za wadau wake nda­ni na nje ya nchi.