Katika maisha ya kila siku, watu wengi huchukulia chuki kama hisia ya kawaida inayotokana na hasira, tofauti za kimawazo au migogoro ya kijamii.
Hata hivyo, wataalamu wa afya ya akili wanaonya kuwa chuki iliyopitiliza inaweza kuwa tatizo kubwa kwa watu na kisaikolojia, lenye madhara makubwa kwa ustawi wa taifa.
Kwa kasi ya maendeleo ya teknolojia na mawasiliano, chuki imekuwa ikisambaa kwa urahisi kupitia simu za mkononi, ujumbe mfupi, televisheni, redio, magazeti na zaidi kupitia mitandao ya kijamii.
Katika mazingira hayo, baadhi ya wadau wa afya ya akili wanaamini kuwa jamii inahitaji mjadala mpana kuhusu namna ya kukabiliana na ongezeko la chuki na athari zake.
Wataalamu hao wanaeleza kuwa tiba muhimu dhidi ya chuki ni kujenga utamaduni wa upendo, kuvumiliana na kuheshimiana. Kwa mtazamo huo, jamii inapaswa kuanza kwa kujijali binafsi, kisha kujenga uwezo wa kuwapenda na kuwaheshimu wengine hata pale panapokuwa na tofauti za kimtazamo au migogoro.
Historia ya dunia inaonyesha namna chuki inavyoweza kugeuka janga kubwa la kibinadamu.
Mauaji ya kimbari ya Rwanda ya mwaka 1994 ni miongoni mwa mifano inayotajwa mara kwa mara kuhusu madhara ya chuki ya muda mrefu. Katika tukio hilo, maelfu ya watu walipoteza maisha kutokana na chuki za kikabila kati ya Wahutu na Watutsi, licha ya kuwa wote walikuwa raia wa taifa moja.
Kwa Tanzania pia, baadhi ya wachambuzi wanaonya kuhusu dalili za kuongezeka kwa lugha za chuki, hasa katika mijadala ya kisiasa na kwenye majukwaa ya mitandao ya kijamii. Wanasema hali hiyo imefikia hatua ambayo wakati mwingine kifo au matatizo ya mtu mwingine hugeuzwa sehemu ya kubezwa au kushangiliwa badala ya kuhurumiwa.
Mfano mwingine unaoonyesha madhara ya chuki ni matukio ya wananchi kujichukulia sheria mkononi.
Mwandishi mmoja anakumbuka tukio aliloshuhudia alipokuwa mwanafunzi wa Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (UDSM), ambapo mwanafunzi mmoja aliuawa kwa kipigo baada ya kutuhumiwa kuwa mwizi.
Katika mazingira ya hasira na chuki kutokana na matukio ya wizi chuoni hapo, umati ulimshambulia kijana huyo hadi kufa.
Cha kusikitisha zaidi, hata baada ya kufariki dunia, baadhi ya watu waliendelea kuupiga mwili wake wakiamini wanamaliza hasira zao. Baadaye ilibainika kuwa kijana huyo alikuwa mwanafunzi chuoni hapo na hakuwa mwizi kama ilivyodhaniwa.
Kwa mujibu wa wataalamu wa saikolojia, matukio ya aina hiyo yanaonyesha namna chuki inavyoweza kumfanya mtu ashindwe kutumia busara na kufanya maamuzi ya ghafla yenye madhara makubwa.
Kutokana na hali hiyo, taasisi ya Family Vibes Foundation, inayojihusisha na masuala ya afya ya akili nchini, hivi karibuni iliandaa semina maalumu kwa waandishi wa habari kuhusu kile walichokiita ‘Tiba ya Chuki.’ Lengo la semina hiyo lilikuwa kuanzisha mjadala wa kitaifa kuhusu namna bora ya kukabiliana na migogoro ya kijamii, kupungua kwa mshikamano na ongezeko la chuki katika jamii.
Semina hiyo iliongozwa na Mkurugenzi Mtendaji wa taasisi hiyo, Dk Mayrose Majinge, ambaye alieleza umuhimu wa kuunganisha afya ya akili, ustawi wa jamii na mahusiano ya kijamii katika kujenga taifa lenye amani. Zaidi ya waandishi wa habari 150 kutoka televisheni, redio, magazeti na mitandao ya kijamii walishiriki.
Kwa mujibu wa Dk Majinge, changamoto za maisha ya kisasa, ikiwamo shinikizo la kiuchumi, migogoro ya kifamilia, majeraha ya utotoni na msongo wa mawazo wa muda mrefu, zimechangia ongezeko la matatizo ya afya ya akili.
Anasema taasisi hiyo hutumia mbinu mbalimbali za kuimarisha afya ya akili, zikiwamo elimu ya akili ya kihisia, pamoja na huduma za msaada wa kisaikolojia na kijamii kupitia programu yake ya Mahusiano and Family Clinic.
Wadau wa afya ya akili wanaamini kuwa vyombo vya habari vina nafasi kubwa katika kusaidia kupunguza chuki kwa kueneza ujumbe wa maridhiano, ustahimilivu na elimu ya afya ya akili.
Kwa mtazamo wao, sekta ya habari inaweza kuwa daraja muhimu kati ya wataalamu, serikali na wananchi katika kujenga jamii yenye mshikamano zaidi.
Pia, wamependekeza kuanzishwa kwa vipindi maalumu vya afya ya akili na mahusiano ya kijamii kupitia redio, televisheni, magazeti na mitandao ya kijamii ili kuongeza uelewa wa wananchi kuhusu madhara ya chuki na umuhimu wa kujenga utamaduni wa upendo na kuvumiliana.
Katika kipindi ambacho mijadala ya kisiasa na kijamii inaendelea kushika kasi nchini, wataalamu wanaonya kuwa taifa linahitaji kuwekeza zaidi katika afya ya akili na elimu ya maadili ya kijamii ili kuzuia chuki isiendelee kukua na kuathiri mshikamano wa jamii.