Mlipuko wa kumi na saba wa virusi vya Ebola nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) tayari umevuka mipaka ya nchi. Kufuatia kifo kilichorekodiwa nchini Uganda, Sudan Kusini iko macho, Kenya inaimarisha maandalizi yake, na Marekani sasa inawashauri raia wake dhidi ya kusafiri kwenda Ituri.
Imechapishwa:
Dakika 3 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
Mgogoro huu wa kiafya sasa umekuwa wa kikanda, unaojitokeza katika moja ya maeneo yaliyotengwa na yasiyotulia mashariki mwa Kongo. Kwa upande wake, WHO ilitangaza Jumapili, Mei 17, 2026, kwamba virusi hivyo “ni Dharura ya Afya ya Umma inayotia wasiwasi kimataifa (PHEIC), lakini haifikii vigezo vya dharura ya janga kubwa.”
Shirika la Afya Duniani (WHO) lilitangaza Dharura ya Afya ya Umma ya Wasiwasi wa Kimataifa (PHEIC) Jumapili, Mei 17, 2026, kiwango chake cha pili cha tahadhari, katika kukabiliana na mlipuko wa Ebola katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) na Uganda. Kulingana na taarifa iliyotolewa na WHO, Mkurugenzi Mkuu Tedros Adhanom Ghebreyesus alisema kwamba virusi hivyo “huunda Dharura ya Afya ya Umma ya Wasiwasi wa Kimataifa (PHEIC), lakini haifikii vigezo vya dharura ya janga.”
Hapo awali PHEIC ilikuwa kiwango cha juu zaidi cha tahadhari kwa janga chini ya Kanuni za Afya za Kimataifa (IHR), mfumo unaofunga kisheria kwa nchi wanachama wa WHO. Hata hivyo, marekebisho yaliyopitishwa mnamo mwezi Juni 2024 yalileta kiwango cha juu cha tahadhari: kile cha “dharura ya janga kubwa.”
Dharura ya kikanda
DRC kwa sasa inaathiriwa sana na virusi vya aina ya Bundibugyo ya Ebola, ambayo hakuna chanjo dhidi yake. Kufikia Mei 16, WHO ilikuwa imethibitisha visa nane vilivyothibitishwa na maabara na kurekodi wagonjwa 246 walioshukiwa kuambukizwa virusi hivyo na vifo 80 vinavyoshukiwa katika mkoa wa Ituri, mashariki mwa DRC. Kituo cha Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa barani Afrika, Africa CDC, kimerekodi vifo 88 vilivyotokana na virusi hivyo kati ya wagonjwa 336 walioshukiwa kuambukizwa, kulingana na takwimu za hivi karibuni zilizochapishwa siku ya Jumamosi. “Kuna sheria katika kudhibiti magonjwa ya mlipuko,” wanaelezea wataalamu kuhusu hali ya virusi nchini DRC, “mradi tu ugonjwa huo unabaki katika nchi moja, nchi hiyo huratibu mwitikio. Mara tu nchi ya pili inapoathiriwa, jukumu huhamishiwa kwa Kituo cha Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa barani Afrika, Africa CDC.”
Kizingiti kilivukwa kwa kifo cha raia mmoja kutoka Kongo nchini Uganda, mwenye umri wa miaka 59 ambaye alikuwa amesafiri kutoka mkoa wa Ituri kwenda Kampala. Alilazwa hospitalini Mei 11, alifariki siku tatu baadaye katika mji mkuu wa Uganda. Mwili wake kisha ukarudishwa DRC.
Hili linaibua maswali kuhusu minyororo ya maambukizi. Ni nani aliyeandamana naye? Ni nani aliyeandaa mazishi? Katika kesi hii, si virusi tu vinavyovuka mipaka, bali miili na familia, na kufanya hatari ya kuenea iwe karibu ya kimuundo.
Mongwalu, eneo gumu kufikiwa
Mlipuko ulianza Mongwalu, katika mkoa wa Ituri, kama kilomita 80 kutoka Bunia, mji mkuu wa mkoa na jiji lenye wakazi nusu milioni.
Daraja la Nizi, jengo kuu kwenye barbara kutoka Iga Barrière kwenda Mongwalu, lilianguka mnamo mwezi Novemba 2025 na halijawahi kujengwa upya. Badala yake, jengo la muda lenye mapipa ya chuma yaliyowekwa mtoni na mbao zilizowekwa juu hutoa changamoto kwa malori yanayobeba vifaa vya matibabu. Uwanja wa ndege wa Mongwalu bado haufanyi kazi. Mapema mwezi Julai 2025, Shirika la Madaktari Wasio na Mipaka (MSF) lilitoa wito wa ukarabati wa daraja hilo ili kurahisisha shughuli.
Hatimaye, Mongwalu ni eneo la madini linalotembelewa na watu wengi. Watu hutiririka pande zote: kuelekea Kivu Kaskazini, kuelekea Tshopo, na haswa kuelekea Uganda na Sudan Kusini. Kituo cha Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa barani Afrika, Africa CDC kina wasiwasi mkubwa na hali hiyo.
Ukosefu wa usalama na hatari kwa timu za afya
Katika njia hizi hizo, ukosefu wa usalama ni karibu kila wakati. Wanamgambo wa Codeco wanaendelea kufanya kazi katika eneo hilo. Novemba iliyopita, FARDC iligundua takriban maficho kumi ya silaha kwenye barabara zinazoelekea Mongwalu, ikiwa ni pamoja na bunduki 108 za AK-47 na bunduki nne za rashasha.
Katika muktadha huu, kutuma timu za afya, kusafirisha sampuli hadi maabara huko Bunia, au kuandaa mazishi salama pia imekuwa operesheni hatarishi kwa wafanyakazi wa afya.
Africa CDC imeanzisha muundo wa uratibu wa kikanda. Nchini Uganda, maabara zinazohamishika zinatumika katika maeneo yaliyo hatarini. Kenya imeanzisha timu ya kitaifa ya maandalizi, huku Marekani ikiwataka raia wake kutosafiri kwenda mkoa wa Ituri.