Katika historia ya zaidi ya karne moja iliyopita, hakuna kizazi kilichoishi bila kukumbana na misukosuko mikubwa ya kijamii, kiuchumi na kisiasa.
Kila kizazi kimelelewa katika mazingira ya changamoto, lakini hukumu ya historia haijawahi kupimwa kwa ukubwa wa shinikizo walilokutana nalo, bali kwa namna walivyoweza kuligeuza shinikizo hilo kuwa fursa ya maendeleo.
Kwa mtazamo huo, vijana wamekuwa daima injini ya mabadiliko iwe ya kujenga au ya kubomoa, kutegemea uongozi, mpangilio na kusudi walilonalo.
Kuanzia vijana wa mwanzoni mwa karne ya 20 waliopitia Vita vya Dunia na minyororo ya ukoloni, hadi kizazi cha uhuru barani Afrika kilichobeba jukumu la kujenga mataifa mapya kutoka misingi dhaifu, historia inaonesha kuwa nguvu ya vijana inapopangwa vyema huzaa uthabiti.
Vivyo hivyo, vijana wa leo wanaoishi katika enzi ya mapinduzi ya teknolojia ya kidijitali wanakabili changamoto mpya kama ukosefu wa ajira, pengo la usawa, mishtuko ya tabianchi na kutengwa katika maamuzi ya sera.
Tofauti haipo kwenye changamoto zenyewe, bali ipo kwenye namna ya kukabiliana nazo.
Kile kinachoitwa Kizazi Kikuu (Greatest Generation) kilichozaliwa kabla au wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, kilikumbana na mateso makubwa mapema maishani.
Hata hivyo, kiligeuza maumivu hayo kuwa mtaji wa kujenga upya taasisi baada ya vita. Walitanguliza uthabiti wa muda mrefu kwa kuwekeza katika elimu ya umma, miundombinu na mifumo ya utawala iliyodumisha amani na maendeleo.
Kwa Afrika, kizazi cha uhuru hasa waliozaliwa kati ya miaka ya 1920 hadi 1940, kilikuwa na jukumu la kihistoria la kuvunja minyororo ya ukoloni na kubuni mataifa mapya.
Vijana walikuwa mhimili wa harakati hizo kupitia vyama vya wafanyakazi, jumuiya za wanafunzi na uhamasishaji wa wananchi wa kawaida.
Kilichotofautisha harakati hizi ni msisitizo wa nidhamu, elimu ya umma, umoja wa kitaifa bila kujali tofauti za kikabila, na maadili katika kufikia malengo ya kisiasa. Upinzani haukuwa vurugu tupu, bali ulikuwa mkakati wa kujenga taifa.
Kwa mtazamo wangu, viongozi watatu wanatoa funzo la kudumu kuhusu namna imani ya vijana inavyoweza kuzaa mabadiliko chanya inapoungwa mkono na uongozi wa kimaadili.
Nelson Mandela aliongoza kizazi kilichochanganya mapambano na maridhiano, akielekeza nguvu ya vijana katika ujenzi wa taasisi, utawala wa kikatiba na uponyaji wa taifa. Hayati Amani Abeid Karume aliweka mbele usawa wa kijamii, elimu na afya, akiwahamasisha vijana kushiriki katika huduma za umma na vyama vya ushirika badala ya machafuko yasiyo na dira.
Naye Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alijenga taifa kwa msingi wa elimu, maadili na mshikamano, akiwaita vijana kwenye kujitegemea, huduma na maendeleo ya vijijini.
Matokeo ya mifumo hii yalionekana wazi: kuongezeka kwa kiwango cha elimu ya kusoma na kuandika, upatikanaji wa huduma za afya ya msingi, umoja wa kitaifa na uthabiti wa kisiasa uliodumu hata baada ya viongozi waanzilishi kuondoka madarakani.
Ushiriki wa vijana ulikuwa wa kupangwa na kujenga, kupitia taasisi na mifumo iliyoimarishwa.
Vijana wa leo barani Afrika, Gen Z, Gen Alpha na vizazi vinavyokuja ndio wengi zaidi, wameunganishwa zaidi na wana elimu kuliko kizazi chochote kilichotangulia. Malalamiko yao kuhusu ajira, rushwa, ukuaji usio na usawa na mabadiliko ya tabianchi ni halali. Hata hivyo, mara nyingi kasi ya maonesho hutangulia mkakati.
Pale ambapo harakati hukosa miundo imara, njia za majadiliano na mbadala wa sera, hasira huweza kudhoofisha mataifa kwa kuvunja imani ya kijamii na kuharibu miundombinu ya pamoja.
Hili si kosa la vijana, bali ni pengo la uongozi na mifumo. Pale ushiriki wa maana unapokosekana, hasira hulipuka. Suluhu iko katika kurejesha urithi wa uanaharakati wenye nidhamu na dira ya baadaye.
Kwa Zanzibar na Afrika kwa ujumla, maeneo kama mageuzi ya kidijitali, kilimo kinachozingatia tabianchi, utalii endelevu, michezo na ulinzi wa mazingira yanatoa fursa halisi kwa vijana kubadili malalamiko kuwa uzalishaji.
Historia haijawahi kuhimiza kunyamazishwa kwa vijana, bali kuwawezesha kwa kusudi. Ujenzi wa taifa si tukio la ghafla, bali ni nidhamu inayoendelea.
Mustakabali wa Afrika utajengwa na vijana walioandaliwa, wanaounganisha sauti na sera, shauku na mkakati, na ndoto na taasisi.