Alifukuzwa kazi, akatishiwa, na kulazimishwa kwenda uhamishoni. Nchini Sierra Leone, pambano la Umu Thoronka limechukua sura mpya. Mwandishi huyu wa habari, aliyebobea katika masuala ya afya na jinsia, alifukuzwa kazi mnamo mwezi Julai 2024 kwenye televisheni ya Shirika la Utangazaji la Sierra Leone, Sierra Leone Broadcasting Corporation (SLBC), baada ya kurusha video iliyoonekana kuwa inaikosoa serikali.
Imechapishwa:
Dakika 2 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
Mwezi Machi mwaka huu, Tume Huru ya Vyombo vya Habari ilitambua hali ya unyanyasaji ya kufukuzwa kwake. Sasa anatumai kwamba Mahakama ya Haki ya ECOWAS itafanya vivyo hivyo. Vikwazo ni vikubwa: kuvunja mzunguko wa kutokujali na kuwalinda waandishi wa habari wanawake.
Umu Thoronka alipata habari za kufukuzwa kwake kwa simu, bila taarifa yoyote ya maandishi. Hii ilikuwa hatia ya mwisho kwa mwandishi huyo wa habari wa kujitegemea, ambaye analaani miaka mingi ya unyanyasaji ndani ya SLBC. “Mkurugenzi mkuu wakati huo, ambaye pia alikuwa mwakilishi wetu wa kisheria, alinihakikishia kwamba angenitetea ili nipate mkataba wa kudumu.” Nilimwamini kwa nia njema. Hata alinialika Freetown kukutana na mkurugenzi wa rasilimali watu, lakini baada ya kunifanya nisubiri siku nzima, alipendekeza tuende hotelini na kurudi siku iliyofuata. Alianza kunishawishi kimapenzi. Nilikataa, na kwa sababu hiyo, nilinyimwa fursa nyingi.”
Kwa miaka kumi, Umu Thoronka alibaki kuwa mfanyakazi huru, bila mkataba wa kudumu. Mawakili wake wanshtumu mfumo uliomwacha bila ulinzi. Miongoni mwao ni Ikechukwu Uzoma, kutoka shirika la haki za binadamu la Robert and Ethel Kennedy Human Rights Center. “Alifukuzwa kazi kwa simu kwa sababu hakuwa na ulinzi unaotolewa kwa mfanyakazi wa muda wote. Hata hivyo, baada ya zaidi ya miaka kumi katika taasisi hiyo, bado alikuwa katika hali ya kutokuwa na uhakika wa kujitegemea. Ni hali hii ya kutokuwa na uhakika iliyosababisha unyanyasaji huu: kwa miaka mingi, alitengwa na kupandishwa cheo na mikataba ya kudumu. Kuna uhusiano wa moja kwa moja kati ya mazingira haya ya unyanyasaji na vitisho, na kufukuzwa kwake kimakosa.”
Kukomesha kutokujali
Kufukuzwa kazi kulikuja baada ya kurushwa kwa video kwenye mitandao ya kijamii. Ndani yake, Umu Thoronka anaonyesha mwanamke akidhalilishwa hadharani katika mkutano wa rais baada ya swali kuulizwa kuhusu gharama ya maisha. Siku iliyofuata, alipokea vitisho vya kufuta video hiyo. Shinikizo hili linaonyesha mfumo mpana wa unyanyasaji, anaelezea Eastina Taylor wa shirika la Women in the Media Sierra Leone. “Unyanyasaji wa kijinsia huanza chuo kikuu na unaendelea katika vyumba vya habari, lakini pia wakati wa mahojiano. Wakati mwingine mtu atakuangalia na kusema, ‘Ninapenda mavazi yako, napenda matiti yako.’ Mimi mwenyewe, kama mwandishi wa habari, nimepitia hili: wengine hukataa kuhojiwa na mwanamume na hasa kuomba mwanamke.”
Kutokana na tabia hii, Umu Thoronka anataka kwenda mbali zaidi ya kesi yake binafsi: kukomesha kutokujali. “Ikiwa nimepeleka kesi yangu katika Mahakama ya ECOWAS, si tu kupata fidia, bali kukomesha tabia hii ya kutokujali. Nataka wanawake wengine waweze kuzungumza na kudai haki zao.”
Kesi hiyo sasa iko mbele ya Mahakama ya Haki ya ECOWAS, tangu mwezi Septemba 2025. Lakini serikali ya Sierra Leone bado haijajibu. Mawakili wake wamewasilisha ombi la kuilazimisha serikali kuchukua hatua. Kesi hii inaweza kuweka mfumo wa ulinzi wa waandishi wa habari wanawake katika eneo hilo.