Nchini DRC, visa vya kwanza vilivyorekodiwa vya Ebola Bundibugyo huko Ituri vilianza Aprili 15, 2026. Mlipuko wa ugonjwa huo haukuthibitishwa rasmi hadi Mei 14. Kulingana na vyanzo mbalimbali, kuchelewa huku kwa mwezi mmoja kulitokana na hitilafu nne zilizorekodiwa: kipimo kisichofaa cha utambuzi, mnyororo wa usambazaji uliovunjika, imani za kishirikina zilizozuia tahadhari za kijamii, na mfumo wa ufuatiliaji wa kitaasisi ambao haukufanya kazi.
Imechapishwa:
Dakika 3 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
► Kipimo ambacho hakigundui virusi – Nchini DRC, GeneXpert ni kipimo cha haraka kinachotumika sana katika kwa kupima virusi vya Ebola. Hugundua virusi vya Ebola aina ya Zaire, ambayo imeenea zaidi DRC kwa miaka mingi. Bundibugyo ni aina tofauti. Sampuli za kwanza zinapofika Bunia kwa ajili ya kupimwa, zote hupimwa kuwa hasi kwenye GeneXpert, ambayo haigundui aina ya Bundibugyo.
Sampuli hizo hizo, zilizojaribiwa katika INRB huko Kinshasa kwa kutumia mbinu tofauti, zilipatikana na virusi. Nane kati ya kumi na tatu. Lakini kuchelewa huku kwa uthibitisho, shaka hii iliyosababishwa na kipimo hasi kilichoficha virusi chanya, hupunguza kasi ya tahadhari. Tunaposubiri uthibitisho, virusi husambaa.
Florent Uzzeni wa MSF anathibitisha hili kutoka Mongbwalu: idadi ya vipimo vinavyopatikana ni ndogo sana kiasi kwamba ni mapema sana hata kusema takwimu za mlipuko wa ugonjwa kwa uhakika. GeneXpert haigundui virusi aina ya Bundibugyo. Na kuna vifaa vingine vichache vya kuiona.
► Mnyororo wa usambazaji ulioshindwa – Sampuli mbili za kwanza zilizopangwa kwa mpangilio, zilizokusanywa Ituri mnamo Mei 3 na 7, zilifika INRB mnamo Mei 14. Siku saba hadi kumi na moja. Huo ni muda uliopotea. Wakati wa safari hii, mambo kadhaa yalikwenda vibaya. Mnyororo wa baridi haukuhifadhiwa. Sampuli zilifika Kinshasa kwa kiasi kidogo. Jaribio la awali lililofanywa Bunia lilitoa matokeo hasi, ambayo yaliongeza tu shaka.
Timu zililazimika kutumia majukwaa matatu tofauti ya upimaji katika INRB (Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Biomedical) ili kupata matokeo chanya. Walifanya kazi hadi saa 10:00 alfajiri. Lakini kama sampuli hizi zingefika mapema, zikiwa katika hali nzuri zaidi, na kwa wingi zaidi, utambuzi ungeweza kufanywa haraka zaidi.
Kwa upande wake, Oxfam inaelezea tatizo la kimuundo: kupunguzwa kwa misaada ya kibinadamu kumedhoofisha mifumo ya ufuatiliaji yenyewe. Kulingana na Oxfam, DRC imekuwa “kipofu kwa Ebola.” Upofu huu ulichelewesha ugunduzi kwa wiki kadhaa.
► Imani za kishirikina zinazozuia tahadhari – Wakati visa vya kwanza vilipoonekana Mongbwalu, hakuna mtu aliyeziarifu mamlaka za afya. Waziri wa Afya wa Kongo, Roger Kamba, alikiri hili hadharani. “Tahadhari ilicheleweshwa katika jamii kwa sababu kulikuwa na imani kwamba ulikuwa ugonjwa wa kishirikina, na hii ilisababisha kuenea kwa ugonjwa huo,” alisema.
Huu ni utambuzi rasmi wa tatizo ambalo lingepaswa kutarajiwa, anaelezea mtaalamu mwingine. Imani za kishirikina zinazozunguka magonjwa ya mlipuko si siri nchini DRC. Lakini mwitikio ulishindwa kukabiliana nazo haraka vya kutosha.
► Ufuatiliaji Ulioshindwa – Huko Kikwit mnamo mwaka 1995, wakati wa mlipuko wa awali wa Ebola, Askofu Mununu, ndiye aliyetoa tahadhari. Sio taasisi rasmi. Hii ni ishara kwamba mfumo rasmi wa ufuatiliaji ulishindwa wakati huo.
Jean-Jacques Muyembe anaorodhesha wahusika ambao walipaswa kutoa tahadhari wakati huu pia: washirika wa kijamii wanaohusika na kuunganisha timu za afya na wakazi, na ANR, idara ya ujasusi. Wabunge. Wauguzi wasimamizi. Makanisa. Timu zote katika mnyororo huo zinzotakiwa kuunda mfumo wa ufuatiliaji.
Anauliza : “Wabunge wanafsaidia nini? Vifo themanini na wabunge hawajaarifiwa?” Jean-Jacques Muyembe anahitimisha: “Ufuatiliaji ni jukumu la kila mtu.”
► Kesi ambayo haikuwa kesi ya kielelezo – Muuguzi kutoka Rwampara, ambaye alifariki Aprili 24, kwa muda mrefu alichukuliwa kuwa kesi ya kielelezo, mwanzo wa mlipuko huo. Lakini Muyembe anafafanua: kwa visa 513 vinavyoshukiwa na vifo 131 vinavyoshukiwa katika kipindi cha chini ya wiki nne, kipindi cha siku 21 cha kupevuka hakituruhusu kihisabati kuanza kutoka kwa kesi moja ya kielelezo mnamo Aprili 24. Huenda mtu mwingine aliambukizwa virusi msituni kabla ya muuguzi. Muuguzi huyu hakuwa chanzo. Alikuwa kichocheo. Wakati ambapo virusi visivyoonekana vilionekana.
Lakini ili kuonekana, virusi vililazimika kuzunguka kwa kipindi cha mwezi mmoja.