Nchini Kenya, watu wanne hufariki kutokana na kujitoa uhai kila siku, kulingana na Shirika la Afya Ulimwenguni (WHO). Takriban majaribio 500 ya kujitoa mhanga hurekodiwa kila mwaka na polisi, idadi ambayo inakadiriwa kwa kiasi kikubwa kulingana na Taasisi ya Utafiti wa Matibabu ya Kenya (KEMRI).
Imechapishwa:
Dakika 2 Wakati wa kusoma
Matangazo ya kibiashara
Visa hivi vinaongezeka. Mnamo mwezi Februari, Mahakama Kuu ya Kenya ilitangaza Kifungu cha 226 cha Kanuni ya Adhabu, ambacho kilikuwa kinahukumu jaribio la kujiua, kuwa hakifai kikatiba, hatua mashuhuri katika kuvunja mwiko mkubwa wa kijamii.
Katika kanisa dogo la chuma katika mtaa wa mabanda wa Kibera, kikundi cha usaidizi kinakutana. Evans Omussi hivi majuzi alimpoteza rafiki yake mkubwa, ambaye alijinyonga nyumbani. “Nilienda peke yangu kuwasha mshumaa katika kumbukumbu yake. Kati yetu Lwas, mwili wa mtu aliyejiua hupigwa bakora kabla ya kuzikwa. Kujiua si sehemu ya utamaduni wetu. Ilikuwa ni mshtuko mkubwa kwangu.”
Hata hivyo kujiua bado ni jambo la kawaida katika makazi duni. Kulingana na Wizara ya Afya, vitongoji maskini ndivyo vilivyoathiriwa zaidi.
Sababu za kijamii zinazozidisha hali hiyo
Kwa Frederic Onondo wa chama cha Akili Bomba, mambo kadhaa ya kijamii yanazidisha hali hiyo. “Unyanyasaji wa kijinsia, unyanyasaji dhidi ya wanawake na watoto ni sababu za huzuni na mawazo ya kujiua. Tunapaswa kujadili kwa uwazi shuleni au makanisa, lakini wazee na serikali hawataki kusikia kuhusu hilo.”
Kulingana na Lucy Kamau, mwanaanthropolojia wa kimatibabu ambaye amechunguza mtazamo wa kujiua jijini Nairobi, mgawanyiko wa vizazi kati ya wazazi huongeza uwezekano wa vijana kuathirika. “Waliohojiwa walitaja baadhi ya mila kama vile ukeketaji ambao bado upo katika jamii nyingi za Kenya. Wengine wanakataza kupata mtoto kabla ya ndoa au kukataa mwanamke aliyeachwa na mumewe. Baadhi ya hali hizi husababisha kujiua, au kujaribu kujiua.
“Kizazi Z kina mtazamo tofauti sana wa maisha kuliko wazazi wao”, amesema Lucy Kamau, mwanaanthropolojia wa kimatibabu.
Ufikiaji mdogo wa huduma ya afya
Hadi Februari 2025, kujiua kulikuwa kinyume cha sheria nchini Kenya, na jaribio linaweza kusababisha kifungo cha miaka miwili jela. “Kwa sababu maisha haya ulipewa na Mungu, huna haki ya kuyatupa tu,” anasema Sarah Dafala wa Kituo cha Haki ya Kijamii cha Kibera. “Lakini hatuwezi kutoa adhabu kwa kitendo cha kujiua bila kushughulikia chanzo cha tatizo. Tuanze kwa kuboresha uchumi wa nchi na kuwapa watu kitu cha kushikilia.”
Kulingana na Wizara ya Afya, asilimia 75 ya wakazi wa Kenya hawana huduma za afya ya akili.